مقالات و جزوات در زمینه ایمنی و روشهای اطفاءحریق
 طبقه بندی مکانها از نظر میزان خطر

طبقه بندی مکانها از نظر میزان خطر :

n1- مکان های کم خطر :

n مقدار مواد قابل احتراق کم بوده و گسترش حریق  زیاد نیست .دانسیته مواد سوختنی در این دسته50 کیلو گرم بر متر مربع می باشد. مانند مدارس و سالن های پذیرایی

n2- مکان های با خطر متوسط :

nدانسیته مواد سوختنی به طور متوسط 50 تا 100 کیلو گرم بر متر مربع می باشد .در این اماکن  مقدارذخیره مواد سوختنی قابل توجه بوده  ولیکن حریق آ نها قابل کنترل است.مانند انبار کارگاه های تولیدی کوچک انبار پوشاک و مواد  پلاستیکی 

طبقه بندی مکانها از نظر میزان خطر :

n3- مکانهای پر خطر : در این اماکن مقدار ذخیره مواد قابل اشتعال زیاد بوده  ودر صورت بروز حریق آتش سوزی های شدید بوجود می آید.مانند انبارهای بزرگ چوب و مخازن سوخت و کارخانه های تولید مواد آلی.دانسیته موادسوختنی دراین گروه به طور متوسط از 100 کیلو گرم بر متر مربع بیشترمی باشد.

 

|+| نوشته شده توسط محمد کوهکن در سه شنبه بیست و سوم فروردین 1390  |
 وزن مخصوص و چگالی جامدات – مایعات – گازها

در تکنیک آتش نشانی بعضی مواقع پیش می آید که کارمندان آتش نشانی و یا آتش نشانان باید محاسبات فوری و حتی بطور ذهنی در موارد وزن و حجم انجام دهند و در امور اطفاء حریق که با آب سروکار مستقیم دارند به ارقام زیر باید آگاهی داشته باشند:

 

یک گالن آب 10 پاند وزن دارد

یک سانتیمتر مکعب آب یک گرم وزن دارد

یک لیتر آب 1000 گرم یا یک کیلو گرم وزن دارد

یک فوت مکعب آب 4/62 پاند (تقریبا") وزن دارد

 

وزن مخصوص و چگالی جامدات مایعات گازها

 

هر جسم وزنی مخصوص به خود دارد و این اختلافات اوزان یکی از خواص فیزیکی قابل توجه اجسام میباشد و این اختلاف وزنها است که باعث میشود چوب روی آب شناور بماند و سنگ در آب فرو رود و همین اختلاف را میتوان تحت عنوان چگالی و وزن مخصوص شناخت و به هر جسم رقمی متناسب با آن داد.

 

الف : وزن مخصوص

 

وزن مخصوص یک جسم را میتوان بر حسب پاند در یک فوت مکعب و یا گرم در یک سانتیمتر مکعب بحساب آورد. برای مثال وزن یک فوت مکعب آب 4/62 پاند است و یا در سیستم متریک،یک سانتیمتر مکعب آب یک گرم وزن دارد و وزن مخصوص جیوه 6/13 گرم در یک سانتیمتر مکعب اندازه گیری شده است که این رقم نشان میدهد که جیوه 6/13 مرتبه از آب سنگین تر است.

 

ب : چگالی

چگالی یک جسم به حالت جامد یا مایع عبارت است از نسبت وزن مخصوص آن جسم به وزن مخصوص آب میباشد.در این محاسبات وزن مخصوص آب را یک در نظر گرفته اند و برای بدست آوردن وزن مخصوص یک جسم کافی است که وزن حجم معینی از آن جسم را بر وزن آب هم حجم آن تقسیم نمائیم.

 

ج : وزن مخصوص گازها

 

برای اندازه گیری وزن مخصوص گازها،وزن معینی از یک حجم معین آن گاز را بر وزن هم حجم "از هیدروژن در شرایط ثابت ( فشار و حرارت ) تقسیم میکنیم. در بعضی شرایط بجای هیدروژن این مقایسه با هوا انجام میگیرد و گاهی هم این مقایسه را با اکسیژن محاسبه میکنند در این صورت لازم است هنگام نوشتن وزن مخصوص گازها تذکر داده شود که ماخذ مقایسه و محاسبه چه نوع گازی بوده است. و باید بخاطرداشت که وزن مخصوص گازها را نسبت به آب محاسبه نمی کنند.

در امور آتش نشانی آسانتر خواهد بود اگر ماخذ محاسبه و تعیین وزن مخصوص گازها را هوا قرار دهیم و بخاطر داشته باشیم وزن مخصوص هوا تقریبا"4/14 میباشد. بعنوان مثال اگر گازکربنیک را با هیدروژن مقایسه کنیم وزن مخصوص آن 22 میشود و در صورتی که با هوا مقایسه کنیم وزن مخصوص آن تقریبا"53/1 است.یعنی گاز کربنیک 53/1 مرتبه از هوا سنگین تر است.

آشنائی به وزن مخصوص گازها میتواند برای کلیه آتش نشانان یک کلید راهنما باشد که آیا درصد غلظت آن گاز در هوا در سطوح پایین بیشتر است یا در ارتفاع بالاتر از ساختمان.

برای گازها نسبت وزن یک گاز به حجم معادل هوای خشک در همان دما و فشار میباشد همچنین وزن مخصوص گازی از فرمول زیر محاسبه میگردد                                    

 

          

            وزن مولکولی گاز    =  وزن مخصوص گاز   29                                                 

 

وزن مخصوص گازها و مایعات

 

شاید در زندگی عادی اوزان مخصوص گازها و مایعات حائز اهمیت نباشد ولی برای سازمانهای آتش نشانی و خدمات ایمنی و بویژه آتش نشانان صنعتی باید به اهمیت وزن مخصوص گازها و مایعات واقف بوده و آشنایی کامل داشته باشد،چون دانستن وزن مخصوص یک مایع در حال اشتعال میتواند آتش نشانان را در جهت اخذ تصمیم در مورد نحوه اطفاء حریق یاری نماید که آیا این آتش را باید با اب خاموش کرد یا از کف شیمیائی یا مکانیکی و یا سایر مواد خاموش کننده استفاده نمود. در چنین مواردی حتی داشتن نسبت حلالیت آن مایع در آب میتواند کاملا"مفید باشد

|+| نوشته شده توسط محمد کوهکن در دوشنبه بیست و دوم فروردین 1390  |
 واحدهای سطح -وزن-حجم

واحدهای طول :

 

سانتیمتر                       54/2 = یک اینچ (  INCH  )

تقریبا"سانتیمتر             5/30 = یک فوت (FOOT    )

تقریبا"متر                   1600 = یک مایل (MILE    )

سانتیمتر                        100= یک متر (METER    )

 

واحدهای سطح :

 

در سیستم های اندازه گیری متریک سطح را بر حسب سانتیمترمربع و یا متر مربع اندازه گیری می کنند و در سایر کشورها واحد سطح را بر حسب فوت مربع و اینچ مربع اندازه گیری و محاسبه مینمایند.

 

واحد های حجم :

 

یک گالن امپریال         =   54/4   لیتر

یک لیتر                     =   1000   سانتیمتر مکعب

 

واحد های وزن :

 

گرم    3/28     =     یک انس (   OUNCE   )

گرم    453      =     یک پاند (   POUND   )

پاند   204/2    =   یک کیلوگرم ( KILLO    GARAM   )

 

|+| نوشته شده توسط محمد کوهکن در دوشنبه بیست و دوم فروردین 1390  |
 روش اطفا حریق مخازن نفتی

روش اطفا حریق مخازن نفتی :

 

1) در اولین فرصت اقدام به خنک کردن سطح جداره مخزن نمایید.

2) در صورت امکان محتویات داخل مخزن را تخلیه نمایید .

3) در صورت سرایت حریق به محوطه اطراف مخازن ، اقدام به اطفا حریق نمایید .

4) با استفاده از فوم به میزان کافی نسبت به اطفا حریق سوخت درون مخازن اقدام نمایید .

خنک کردن مخزن COOLING

تمامی مخازن حاوی مایعات قابل اشتعال دارای سیستم خنک کننده اسپری آب می باشند که بصورت رینگهای لوله آب که در فواصل مناسب نازلهای آب پاش بروی آن  نصب  شده است ، هستند. اگر مخزنی دچار حریق شده باشد باید میزان 10 لیتر در هر دقیقه برای هر متر مربع از سطح مخزن ، آب بصورت اسپری استفاده شود .

با توجه به جهت وزش باد، باید توسط مانیتور و نازلهای آب جداره مخزن در بالاترین قسمت و نزدیک به لبه فوقانی آن خنک شود تا در اثر حرارت ناشی از حریق ، لبه فوقانی جداره تغییر شکل ندهد و باعث جاری شدن محتویات  درون مخزن به محوطه اطراف مخازن نگردد . هرگز آب بداخل مخزن وارد نشود . همچنین مخازن مجاور حریق نیز به نسبت فاصله از مرکز مخزن مورد حریق ، باید خنک شوند .

 

 

محاسبه میزان آب مورد نیاز برای خنک نمودن مخازن

همان طوری که قبلا ذکر شد برای مخزن مورد حریق میزان ( lit/min/m2 10) آب نیاز می باشد . مرکز هندسی سطح مقطع مخزن مورد حریق را مد نظر گرفته و کمیت  T   را بصورت ذیل محاسبه می کنیم .

=R+30                                                  T

 Rشعاع مخزن مورد حریق

هر مخزنی که در محوطه دایره شکل به مرکز مخزن مورد حریق و به شعاعT قرار گرفته باشد بمیزان 3 لیتر در هر دقیقه برای هر متر مربع آب برای خنک شدن نیاز دارد . و در صورتیکه مخزن خارج از این محوطه دایره شکل باشد بمیزان 1 لیتر در دقیقه برای هر متر مربع آب برای خنک شدن کافی می باشد .

فرماندهی عملیات اطفا حریق باید از میزان ذخیره آب و فشار شبکه آب آتش نشانی اطلاع کامل داشته باشد و میزان مصرف آب را بر اساس اولویت بندی مناسب و زمان تقریبی اطفا حریق مد نظر داشته باشد . همچنین پساب های ناشی از عملیات اطفا حریق می تواند مشکل ساز باشد و در صورت وجود نشت مواد نفتی و قابل اشتعال بسیار خطرساز باشد. بسیاری از سیستمهای پساب توان چنین حجم بالای آب را ندارند و آب گرفتگی محوطه دور از انتظار نخواهد بود . در چنین مواردی نیاز به پمپهای جمع آوری آبهای سطحی (وکیوم لاری) می باشد و اگر با کمبود آب مواجه باشیم استفاده مجدد از پساب می تواند برای cooling  مد نظر قرار گیرد .

روش های طراحی سیستم کولینگ

1) برای مخازن استوانه ای با قطر کوچک اکثرا سیستم رینگ اسپری آب و سیستم آب افشان بروی سقف طراحی و نصب نمی گردد و نصب چند مانیتور آب با قابلیت فوگ و جت شدن در فاصله مناسب از مخازن اقدام می شود . که در مواقع لازم بکارگیری می شوند .

2) برای مخازن استوانه ای با قطر کوچک گاهی از یک رینگ اسپری آب در لبه فوقانی جداره استفاده می شود و از همان رینگ یک انشعاب جهت سیستم آب افشان بروی سقف نیز گرفته میشود . که در نتیجه در یک زمان و بوسیله یک ولو کولینگ مخزن صورت می گیرد .

3) برای مخازن استوانه ای برزگ سیستم کولینگ اسپری آب جداره و سقف مجزا از یکدیگر نصب می گردد تا این امکان برای عملکرد جداگانه آنها فراهم باشد . گاهی اوقات برای کولینگ جداره مخزن از دو یا سه مسیر مختلف استفاده می شود . بدین ترتیب می توان بطور مثال نیمه شمالی سطح را جداگانه از نیمه جنوبی آن ، از لحاظ میزان آبدهی کنترل نمود .گاهی فقط از یک رینگ با میزان آبدهی مشخص در لبه فوقانی سطح جداره مخزن استفاده می شود که در این روش با توجه به حرارت بسیار زیاد آن ناحیه در هنگام حریق ، این میزان آب مفید می باشد و در درجه اول حساس ترین و گرم ترین نقاط با میزان آب بالا، خنک می شوند و با جاری شدن بروی سایر نقاط سطح از بالا تا پایین باعث خنک شدن مخزن می گردد . در طراحی دیگر از چند رینگ باریکتر و در فواصل متناسب بترتیب از بالای مخزن تا پایین آن پوشش لازم صورت می پذیرد و بطور مثال از 4 رینگ بجای یک رینگ استفاده می شود . یکی از ایرادهای وارده به این روش ، بعلت کم قطر شدن رینگهای متعدد ، کاهش میزان آب پوشش دهنده لبه فوقانی جداره مخزن نسبت به حالت تک رینگ می باشد البته با کم کردن فواصل رینگها در قسمتهای فوقانی این مشکل برطرف میگردد. مزیت استفاده از رینگهای متعدد ، در شرایط حریق مخزن وتغییر شکل قسمت فوقانی جداره در اثر حرارت و آسیب دیدن بالاترین رینگ ، کارکرد سایر رینگها و در نتیجه عملیات کولینگ مختل نمی گردد در صورتیکه استفاده از یک رینگ ، باعث عدم کارایی کل مجموعه در چنین شرایطی می گردد .

1) تخلیه مواد درون مخزن

همانگونه که قبلا گفته شد یکی از کارهای موثر جهت اطفا حریق کاهش سوخت یا گرسنگی آتش می باشد و با حذف ضلع سوخت از مثلث آتش می توان اطفا حریق را انجام داد . اطفا حریق یک مخزن بسیار پر هزینه و زمان بر می باشد و نیاز به وسایل و مواد قابل ملاحظه ای دارد. در صورت امکان از همان لحظات اولیه اطفا حریق باید اقدام به تخلیه مواد از درون مخزن و در شرایط حاد ، حتی مخازن همجوار ، نمود . البته واضح است حتی در صورت اطفا حریق ، مواد باقی مانده در مخزن ، بعلت تغییر خلوص و خصوصیات دیگر ، قابل استفاده نخواهد بود . از جهات دیگر زمان حریق و اثرات مخرب ادامه آن بر محیط زیست و ایمنی مناطق همجوار و کاهش اعتبار آن مجموعه را در نظر گرفت در این صورت هزینه های مستقیم اطفا حریق بسیار ناچیز شمرده می شود.

نکته قابل ذکر درمورد تخلیه مواد درون مخزن پایین آمدن سطح مشتعل مایع می باشد که موجب می شود فاصله شعله از بستر آتش و سطح سوخت بیشتر شده و باعث کاهش نسبی دما در سطح سوخت و کاهش تبخیر آن و بخارات قابل اشتعال می شود . بخارات قابل اشتعال در کنار اکسیژن هوا شعله ور می شوند و هر چه سطح مایع درون مخزن فاقد سقف پایین تر باشد عمل ترکیب با هوا مشکل تر صورت گرفته و در فاصله نزدیک به لبه فوقانی جداره شعله ظاهر می شود همچنین سرعت باد در صورت پایین بودن سطح سوخت تاثیر کمتری بر افزایش میزان احتراق و شعله می گذارد .

2) اطفا حریق محوطه اطراف مخازن (BUND)

در صورت هرگونه حریق  یا نشت مواد قابل اشتعال در اطراف مخزن سریعا بوسیله فوم محل را پوشش دهید ، لوله ها و اتصالات موجود را بوسیله اسپری آب خنک کنید . برای پوشش واطفا حریق این نواحی از فومهای میان توسعه با ضریب انبساط بیشتر از 20 استفاده کنید . فوم AFFF   بعلت گسترش سریع در سطح دو بعدی برای چنین حالتی مفیدتر از فومهای پروتئین می باشد.

در صورت حریق فلنج لوله های تحت فشار حاوی سوخت و وجود حریق تحت فشار JET FIRE از پودر خشک شیمیایی یا اسپری آب برای اطفا استفاده نمایید ، پوشش فوم در چنین شرایطی کارایی ندارد و فقط برای  پوشش سطح  زیرین اتصالات  و اطفا  حریق سوخت  تجمع   یافته pool fire   مناسب می باشد . فاصله نفرات آتش نشان از مخزن باید مناسب باشد و با استفاده از وسایل ثابت مانند مانیتور می توان با حداقل نیروی انسانی و در نقاطی با احتمال خطر بالا ، اطفا حریق را انجام داد . در هنگام تردد از نواحی آب گرفته ، دقت کنید . ممکن است عمق آب زیاد و دمای آن زیاد باشد و گل بوجود آمده میتواند سوزاننده باشد . لایه کف در مقابل اسپری در مقابل اسپری شدید آب آسیب پذیر است . سعی کنید آنرا حفظ کنید ودر صورت گسستگی ، هر چند مدت با تزریق مجدد کف ، آنرا ترمیم کنید و با این کار مانع از شعله وری مجدد سوختهای پراکنده در محل و اطراف لوله ها و اتصالات شوید زیرا آسیب در این ناحیه با توجه به ارتفاع سطح مایعات قابل اشتعال ذخیره شده در مخازن ، به معنای نشت شدید سوخت و گسترش حریق به سایر مخازن می باشد.

3) عملیات حمله به مخزن با فوم

اکثر مخازن مایعات قابل اشتعال ( مخازن استوانه ای با فشاری برابر با فشار محیط ) بر اساس استاندارد NFPA مجهز به سیستم ثابت فوم می باشند . این سیستم شامل دو قسمت می باشد قسمت اول شامل خطوط لوله و فوم چمبر است و وظیفه انتقال محلول آب و فوم را بدرون مخزن دارد . محلول قبل از ورود به مخزن در فوم چمبر با هوا به اندازه کافی مخلوط شده و کف حاصل به آرامی در مجاورت سطح داخلی جداره مخزن بروی سطح مایع فرود می آید و به سمت مرکز دایره سطح مقطع حرکت می کند .

در قسمت دوم محلول آب و فوم به نسبت مناسب ساخته می شود . در برخی از مخازن این وظیفه در خودرو اطفا حریق انجام گرفته و محلول به قسمت اول انتقال می یابد که سیستم نیمه ثابت یا تزریقی نامیده می شوند .

 

|+| نوشته شده توسط محمد کوهکن در دوشنبه بیست و دوم فروردین 1390  |
 ایمنی وبهداشت در عملیات سند بلاست

ایمنی وبهداشت در عملیات سند بلاست

دستور العمل سازمان NIOSH  برای کاهش سیلیکا درمحیط کار وجلوگیری از فوت کارگران به علت ابتلا به تنگس نفس شامل موارد زیر می باشد :

1.   جایگزین کردن استفاده از سیلیکا و شن ماسه با سایر موادی که یک درصد سیلیکا در آن وجود داشته باشد .خطر ابتلا به کارگرانی که از سیلیکا در عملیات بلاستینگ استفاده میکنند بسیار بالاست و کنترل آن هم مشکل به نظر میرسد برای این منظور سازمان NIOSH  پیشنهاد کرده که از سال 1974 به بعد مصرف موادی که دارای سیلیکا وماسه بیشتر از یک درصد هستند ممنوع می باشد .

 

2.   برای کنترل عوارض بیماریهای مربوط به سیلیس از سیستم تهویه موضعی وعمومی طبق متد NIOSH 7500,7602 استفاده شود .

3.   استفاده از روشهای کاهش آلودگی مانند تعمیر ونگهداری به موقع ماشین آلات ،تمیز کردن ادوات وسایل مربوطه،استفاده از کابینتهای بسته برای کاهش پراکندگی سیلیس.ماشینهای تمیز کننده در کارگاههای که عملیات بلستینگ انجام میشود باید بکار گرفته شود .افرادی که با سیلیس کار میکنند باید از پوششهای مناسب وppe مناسب این کار استفاده نمایند .اطاقهای بلاستینگ باید دارای سیستم تهویه مناسب بوده وروشنایی لازم نیز لحاظ شود ضمنا تمامی افراد با وجود سیستم تهویه باید از وسایل حفاظت فردی مناسب PPE  در حین کار استفاده نمایند .هیچ گونه درز وشکافی در دیواره وسقف این اتاقها نباید وجود داشته وسیستم تهویه نیز کارایی وربایش لازم را داشته باشد .استفاده مجدد از سیلیکای مصرف شده با توجه به این که ابعاد ذرات آن کوچکتر شده است توصیه نمیشود سیلیس مصرف شده می بایست با احتیاط جمع آوری وبه محل مناسب جهت دفن فرستاده شود .

4.   رعایت موارد بهداشتی حین کار وهر چه در معرض بودن کمتر .تمامی افرادی که با سیلیس سروکار دارند باید قبل از غذا دستهای خود را  کاملا با آب وصابون بشویند و در حین کار هر گونه خوردن ،آشامیدن وسیگار کشیدن ممنوع است .کارگران باید پس از اتمام روزانه کار حمام کرده وسپس با لباسهای پاک محل کار خود را ترک نمایند .خودروهای این افراد نیز باید در محل دورتری از محوطه عملیات پارک شود .

5.   استفاده از لباسهای یکبار مصرف وقابل شستشو درمحل کار-استفاده از لباسهای بلاستینگ در منزل یا محل کار به هیچ عنوان جایز نیست

 

6.   دوش گرفتن روزانه بعد از اتمام کار وتعویض لباس بعد از ترک محل کار بدین معنی که از انتقال آلودگی به منزل ،خودرو و.. جلوگیری شود .

استفاده از ماسکهای تنفسی مناسب تایید شده توسط مراکز مجاز-استفاده از وسایل حفاظت فردی به تنهایی برای عملیات بلاستینگ کافی نیست وباید از تهویه مناسب نیز بهره گرفت .

 

·         آموزش نحوه کار درست با ابزار وسایل درحین کار

·         استفاده درست  از ماسک ووسایل حفاظت فردی

·         بازرسی مرتب روزانه از وسایل وادوات کار

·         آزمایش صحت وسایل حفاظت فردی

·         بازرسی نگهداری  وتعمیر درست وسایل

·         انبار داری ایمن  سیلیس

·         PPE باید دارای استاندارد لازم باشند .

 

 

 

 

7.   معاینات منظم دوره ای برای کارگران وافراد در معرض سیلیکا

·         آزمایشات قبل از استخدام ودوره ای حداقل هر سه سال

·         افراد مشکوک بلافاصله به مراکز درمانی اعزام شوند

·         بررسی سوابق شغلی ومدارک پزشکی کارکنان ونیز بیماریهای ریوی پرسنل

·         اسپیرومتری ورادیولوژی وآزمایشات خون

·         بررسی بیماری سل در این افراد

8.   نصب تابلوهای هشداردهنده وبهداشتی درمحلهایی که افراد در معرض سیلیس هستند .

9.   آموزش مداوم به کارگران در مورد شناخت علایم ،نشانه ها وعوارض مربوط به سیلیکا

·         اطلاع رسانی در مورد خطرات بالقوه وبیماری سیلیکوزیس ونحوه پیشگیری از این بیماری

·         آمار افراد مبتلا به سیلیکوزیس سل و... به پرسنل داده شود

·    نصب دستور العمل ونحوه کار ایمن با سیلیس در محل کار

·         استفاده از MSDS  در محل کار و آموزش به کارگران درمورد نحوه استفاده آن

·         برگزاری کارگاههای آموزشی

·         نحوه گزارش موارد مشکوک اقدامات کنترلی وپیشگیرانه

10.گزارش سریع موارد مشکوک ابتلا به سیلیکوزیس وبیماریهای مربوطه به مراکز درمانی

11. وسایل وتجهیزات کار با سیلیس چون با سیستم هوای فشرده کار میکنند باید موارد زیر در آنها رعایت شود

·         داشتن گواهی سلامت فنی CERTIFICATE از مراکز بازرسی فنی برای مخازن تحت فشار         

·         بررسی تمامی رابطها وبستها قبل از شروع بکا

·         استفاده از سیستم قطع کن خودکار در نازل پاشنده سیلیس

·         سالم بودن تمامی گیجها ومانومتر ها

·         مخزن سیلیس باید سالم بوده وعاری از هرگونه خوردگی ،پوسیدگی باشد

·         نحوه ریختن سیلیس داخل مخزن کاملا خودکار بوده ودستی نباشد .

·         به جای سیلیس می توان از از ساینده های دیگر مانند گرانول اکسید آلومینیوم ذرات آهن لعاب دار ذرات چدن malleable  وذرات سنباده استفاده نمود .

·         قطعاتی که خیلی بزرگ نیستند  وامکان جابجایی آنها مقدور است را باید در داخل سالن محصور سند بلاست نمود .

·         سالن بایستی  به نحوی باشد که  رانش هوا از سمت بالا به پایین انجام شود بدین معنی که ضریب خروجی هوا به میزانی باشد تا باعث فشار منفی کمی در سالن سند بلاست گردد تا هوای تازه بتواند از بالا وارد سالن شده وآلودگی از منافذ سالن به بیرون انتشار نیابد .در کف سالن ویا دو طرف دیوار سالن درمحاذی کف که در مسیر هوای خروجی به هوای آزاد است جریان هوای آلوده باید از فیلتر های موثر پارچه ای یا از سیلیکون  یا رسوب دهنده های الکترو استاتیک عبور یابد تا مواد ساینده گرفته شود وبرای استفاده مجدد در مخزنی که در زیر سالن سند بلاست قرار داده میشود جمع آوری گردد .

·         محلهایی که تاسیسات ثابت مانند بویلر ها مخازن سوخت ویا لوله کشی ها قرار دارد محدوده  سند بلاست کاری بایستی با اسکلت بندی وچادر کشی محصور گردد .

·         اپراتور سند بلاست کار بایستی مجهز به وسایل حفاظت فردی شامل کلاه خود مخصوص سند بلاست air line helmet ، لباس کار با پیش بند مقاوم، چکمه لاستیکی و دستکش ساق بلند باشد .

·         کلاه سند بلاست کار نباید در اختیار فرد دیگری باشد .شیلنگ هوا رسانی کلاه سند بلاست کار بایستی به منبع هوای سالمی متصل شود که دبی هوا رسانی آن کمتر از 17%متر مکعب دردقیقه نباشد .هوای مذکور بایستی توسط فیلتر مناسبی که بدون کاهش اکسیژن هوا بتواند رطوبت ،دوده های روغنی ،ذرات وغبارات به هرگونه گازهای سمی که از کمپرسور هواتولید میشود مانند co-co2  اکسید های فلزی گوگرد یا نیتروژن دار را جذب نماید توصیه میشود در هوای تنفسی نباید بیش از 50 PPM  کربن منوکسید و بیش از 1000PPM کربن دیوکسید وجود داشته باشد .

 

 

 

·         مراقبتهای دوره ای برای نگهداری تجهیزات و وسایل وسیستم های تهویه و وسایل حفاظت فردی بعمل آید و مخازن تحت فشار کمپرسور و مخلوط کن AIR BLAST CHAMBER  سالانه بکبار تحت فشار تست هیدورستاتیک واقع شود .ساعت کار سند بلاست کار در شبانه رور باید کمتر از 8 ساعت بوده واپراتور نباید بیش از 40 دقیقه بطور مداوم در داخل سالن سند بلاست کار نماید و در مدتی که به تناوب سندبلاست کار در سالن کار مینماید  به توسط شخص دیگری که در خارج از سالن  باشد مورد مراقبت قرار میگرد .توزیع نور مناسب در سالن  وسیستم ارتباط تلفنی یا صوتی بین مراقب و فرد سند بلاست کار الزامیست .در صورتیکه جهت تامین روشنایی نتوان از فشار برق تا 50 ولت استفاده نمود برای جلوگری از خطر برق گرفتگی افراد لازم است مقررات ایمنی استفاده از ولتاژ وسیستم ارتینگ برای وسایل الکتریکی لحاظ شود .

·         افرادی که در نزدیک سالن سند بلاست می باشند وافراد دیگری که در محلهایی به نحوی در معرض استنشاق غبارات ناشی از سند بلاست کاری قرار دارند بایستی از فیلتر تنفسی مناسب استفاده نمایند .

·         ازمایشهای پزشکی شامل X-RAY  از ریه ها واسپیرومتری برای سند بلاست کاران سالی یکبار الزامیست بایستی در پرونده پزشکی آنها نتایج ثبت شود ودر صورت بروز علایمی دال بر بیماری شغلی کار آنان بایستی عوض شود .

·         به منظور جلوگیری از عوارض ناشی از الکتریسیته ساکن هنگام عبور مواد ساینده از لوله رابط به نازل ،جریان ایجاد شده توسط سیم ارت بایستی به زمین منتقل شود تا از ترکیدن لوله رابط یا ایجاد شوک الکتریکی به سند بلاست کار جلوگیری شود .

·         پس از پایان کار در هرشیفت سند بلاست کار بایستی وسایل حفاظت فردی خود را تمیز نموده و برای شیفت بعد آماده در قفسه مربوط به خود قرار دهد تا پس از استحمام و تعویض لباس از خود رفع آلودگی نموده باشد .

·         در صورت انجام کار در ارتفاع مقررات مربوط به داربستها واستفاده از کمربند ایمنی الزامیست .

·         مدیر واحد بایستی شخصی را جهت نظارت بر کار کارگاههای سند بلاست تعیین نماید تا مقررات فوق را کنترل نماید .

·         شخص مذکور قبل از شروع کار تمامی موارد ایمنی از جمله وضعیت شلنگها ،رابطها و بستها را بازدید و در صورت اطمینان از سلامت آنها اجازه کار را صادر نماید .

·         اپراتور سند بلاست بایستی دوره آموزشی ایمنی را گذرانده باشد وتجربه لازم را برای سرعت در مانور بستن شیر مخلوط کن هوا ومواد ساینده که فشاری بین 5/5 تا 5/6 KGF/CM2  دارا است را هنگام موارد اضطراری داشته باشد .

·         نازل سند بلاست برای جلوگیری از بروز حوادث احتمالی زمانی که اپراتور دچار حادثه گردیده باید بطور خود کار با برداشتن دست از روی آن قطع شود توسط قطع کن خودکار Dead Man Handel

 

 

|+| نوشته شده توسط محمد کوهکن در دوشنبه بیست و دوم فروردین 1390  |
 آشنائی با مواد تولید کف آتش نشانی

 

آشنائی با مواد تولید کف آتش نشانی

1-کف مورد استفاده ازآن.

2-انواع مواد تولید کف ومشخصات آنها.

3-انواع دستگاههای تولیدکف(کف سازها).

4-روش خاموش کردن آتش های مخازن نفت ازطریق واردکردن کف ازپایین مخزن.

5-مقدار کف مؤثر جهت خاموش کردن آتش.

کف و وسایل کف ساز

برای خاموش کردن آتش سوزیهای مایعات نفتی وسایر مایعات قابل آشتعالی که وزن مخصوص آنها سبکتر ازآب باشدنمیتوان به تنهایی آب بکاربردزیراکه آب برای لحظه ای حرارت آتش راپایین آورده وبه علت اینکه سنگینتر از مایع قابل اشتعال است فوراًدرزیر سطح مایع قرارگرفته وآتش سوزی ادامه خواهدیافت. بنابر این لازم است که برای خاموش کردن این قبیل آتش سوزیها از مواد دیگری استفاده کرد.این مواد مایع کف مبارزه با آتش  سوزی است که دارای خواص زیر میباشد:

1- سبک است وروی سطح مایع قرار میگیرد.

2- حائلی بین مایع مشتعل وهوا ایجادمیکند.

3- درمقابل حرارت مقاوم است وازاشتعال مجددمایع خاموش شده جلوگیری می نماید.

4-درمقابل وزش بادمقاوم است.

انواع کف مبارزه با آتش:

کفهایی که برای مبارزه وخاموش کردن آتش های مایعات نفتی بکار برده  میشودبه دو دسته تقسیم میگرددوعبارتنداز:

1-کف شیمیائی

2-کف مکانیکی

1-کف شیمیائی:

این کف ازچند ماده شیمیائی بنام سولفات آلومینیوم-بیکربنات دو سودباضافه ماده ثابت کننده بنام شیرین بیان که بطورجداگانه در آب حل شده پس ازمخلوط شدن با هم در اثر فعل وانفعالات شیمیائی زیر تولید شده ونیز تولید گاز کربنیک مینماید که این فعل وانفعالات باعث خاموش کردن آتش میشود.نسبت حجمی این دو نوع کف از 1به 7 تا 16 برابر میرسد.

AL2(SO4)3  +  6NaHCO3 ­­---------------- 2AL(OH)3  +  3Na2SO4  +  2CO2

 

چون تولید این کف سریع انجام نمیگیرد در نتیجه استفاده از آن معمول نیست.

2-کف مکانیکی:

برای تولید کف مکانیکی وسایل زیر مورد نیاز است:

1-تلمبه برای ایجاد فشار.

2-لوله برای رساندن محلول آب ومواد تولید کف به روی آتش.

3-دستگاه مخلوط کننده مواد تولید کف با آب.

4-سر لوله ها و دستگاه کف ساز که محلول را با هوا مخلوط کرده و حجم آنرا زیادکند.

5-مایع تولید کف.

دستگاههای مخلوط کننده مواد تولید کف با آب

دستگاههای کف ساز

این دستگاهها به سه نوع تقسیم شده اند:-

1-دستگاههائیکه مواد تولید کف را با آب به نسبت 3تا6درصد وارد نموده و در سر لوله تولید کف نمایند بنام لین اند کتوریا تقسیم کننده.

2-دستگاههائیکه عمل مخلوط کردن مواد تولید کف و کف سازی را تواماً در سر لوله انجام میدهند مانندژنراتورفوم  (FOAM GENERATOR)  و یا در خود دستگاه کف ساخته می شود مانند:

ام-اف-جی.

3-دستگاههائیکه مواد تولید کف را با آب مخلوط کرده  و در داخل تلمبه بهم زده و از دهانه خروجی تلمبه به سر لوله تولید کف نماید.

در بعضی از کف سازها دستگاهی تعبیه شده که می تواند عمل مخلوط کردن مواد تولید کف رابا آب انجام داده وتولید کف نماید. 

1- دستگاههائیکه  مواد تولید کف را با آب مخلوط می نماید

این دستگاه مواد تولید کف را با آب به نسبت 3تا6درصد مخلوط کرده و بنام این لین اندکتور یا پرو پرشینتور مشهور است.

این لین اندکتور بطوریکه از نامش پیداست دستگاهی است که بین دهانه خروجی تلمبه و سر لوله کف ساز به فاصله 100تا200 پا قبل از سر لوله کف ساز قرار داده میشودو عمل اصلی این دستگاه تبدیل انرژی فشاری به انرژی سرعت است .

با کاهش متوالی فشار که در نتیجه عبور مایع از قسمت باریکی باعث کاهش فشار واز دیاد سرعت شده و در اطراف آن مندرجاً فشار مایع کمتر از فشار جو شده ومایع تولید کف به درون آن جریان می یابد.

معایب این دستگاه این است:

1-فشار را حد اقل 30تا40پاندبراینچ مربع کاهش می دهد.

2-باید همیشه دو عددلوله 75فوتی تا کف ساز فاصله داشته تا خوب مایع تولید کف و آب با هم مخلوط شده باشند.

 

جدول زیر مشخصات فنی این دستگاه میباشد:

 

مشخصات و مقدار مصرف نازل

مدل10

مدل20

مدل15-ال

مدل30-ال

مقدار مصرف آب بر حسب گالن در دقیقه

94

185

112

240

فشار لازم قبل از دستگاه              P.S.I.

140

170

150

150

افت فشار                    P.S.I.

37

62

45

45

مقدار مصرف مواد تولید کف           G.P.M.

6

12تا15

5

9

 

مقدارکف تولیدی بستگی به سرلوله آن داردولی معمولاً8برابرمیباشد.

2-دستگاههائیکه عمل مخلوط کردن مواد تولید کف و کف سازی را توأماً در سرلوله انجام میدهند.

 

دراین نوع سر لوله ها،آب با فشار داخل سر لوله شده و از دهانه تنگ مخروطی شکلی عبور مینمایدکه در نتیجه اختلاف فشار و ازدیاد سرعت مایع در اطراف دهانه ورودی نازل  (COUPLING) و همچنین کنار (وینچوری)خلأ ایجاد نموده و مایع تولید کف از یک طرف بوسیله لوله لاستیکی وارد سرلوله شده و از طرف دیگر هوا به داخل آن کشیده وتولید کف مینماید.

کف سازهای مکانیکی:

این کف سازکه ازآلیاژسبک ساخته شده است وبنام ام-اف-جی5 معروف است.

این دستگاه عمل اندکتور راتوأماًبا مخلوط کردن هوا انجام داده و کف ساخته شده رااز دهانه خروجی خود در داخل لوله خارج میسازد.به ظرفیتهای مختلفی و با آلیاژهائی نظیر مس و برنج وآلومینیوم ساخته میشود.

محسنات این دستگاه:

خیلی سریع کف ساخته شده و برای آتشهای سطحی و کم وسعت بکار برده میشود.حمل و بکار بردن آن بسیار آسان و بادو نفر میتوان آنرا بکار برد.

معایب:

چون کف در دستگاه ساخته میشودآنرا نمیتوان به فاصله دور فرستادو پرتاب کف آن خیلی کم آست.

 

جدول زیر مشخصات و  مقدار مصرف آب و مایع تولیدکف دردستگاههای   ام-اف- جی را نشان میدهد.

 

میزان مصرف

مدل5

مدل10

مدل15

مدل20

مقدار آب مصرف G.P.M.

56 گالن

125 گالن

180 گالن

250 گالن

مقدار مواد تولید کف مصرفی  G.P.M

2 “

5“

7“

10“

فشارP.S.I.

 

150“

150“

150“

150“

مقدار کف تولیدی G.P.M.

380“

900“

1250“

1800“

 

 

 

 

 

 

 

3-دستگاههائیکه مواد تولید کف را با آب مخلوط کرده ودر داخل تلمبه بهم زده و از دهانه خروجی تلمبه بسر لوله (NOZZLE) میرساند.

متداولترین دستگاههائیکه مایع تولید کف را با آب مخلوط کرده وارد تلمبه آب مینماید به قرار زیر است:-

 

VARIABLE INDUCTOR  ایندستگاه ما بین لوله خروجی تلمبه و لوله ورود آن قرار گرفته و در نتیجه اختلاف فشاری که بین دو قسمت که نباید کمتر از3/1 فشار خروجی پمپ باشد ایجاد شده ومایع تولید کف را در داخل تلمبه هدایت و پس از آن جهت ساختن کف به سر لوله میفرستد.

4- سر لوله های کف ساز

در این سر لوله هامایع تولید کف با آب به نسبت معینی در دستگاههائیکه قبلاً ذکر شد تهیه و بوسیله لوله با فشاری که در زیر تعیین شده بسر لوله میرسد بوسیله عبور آب مضاف از سوراخهائیکه درابتدادرسر لوله تهیه شده و بصورت مورب با یکدیگربرخورد کرده هوای اطراف را بداخل کشیده و با مایع ترکیب شده تولید کف مینماید.د راین سر لوله ها حجم مایع  8 تا10برابرزیاد میشود.

 

جدول مقدار مصرف وتولید سر لوله های کف ساز

 

 

نام و مدل نازل

مصرف آب بر حسب گالن در دقیقه

فشار لازم

P.S.I.

مصرف مواد تولید کف گالن در دقیقه

مقدارکف تولیدی گالن در دقیقه

شماره 1

50

100

1 تا 2

450

”    10

100

100

5 تا 7

800

”   20

200

100

12 تا 15

1600

”   30

300

100

15 تا 20

2400

 

دستگاههای پرتاب کف و کف ساز

برای اینکه بتوان از مسافت دوری کف راروی آتش ریخت دستگاههای زیر ساخته شده و در آتش سوزیهای مخازن ـ دستگاههای پالایش ـ کشتی های نفت کش و سایر دستگاههائیکه با هیدروکربنها سروکار دارند مورد استفاده قرار میگیرند.

این دستگاها دارای انواع مختلفی هستند که بعضی از آنها روی دو چرخ نصب شده و دارای مخزن مواد تولید کف میباشند مانند دستگاه پرتاب کف مدل اف-ثی 3600 ومانیتور کف ساز ماشین انتر ناش و سوپر جت گان وبعضی سبک و قابل حمل بوده و بوسیله افراد به نزدیک صحنه آتش برده میشود.

 

جدول کار دستگاههای مختلف پرتاب کف و کف ساز

 

 

نام دستگاه

مصرف آب بر حسب

گالن در دقیقه

فشار لازم بر حسب پوند براینچ مربع

مصرف مواد تولید کف بر حسب گالن در دقیقه

تولید کف بر حسب گالن در دقیقه

پرتاب

بر حسب  فوت

عمودی

افقی

جت ماستر

350

170

20

2500

60

180

مانیتور کف ساز ماشین انتر ناش

500

150

30

5000

60

180

سوپر جت گان

660

150

40

5000

60

180

مانیتورکفسازنوع اف-ثی3600

680

960

70تا 75

32

45

4080

5760

45

78

137

210

 

 

 

کف سازهای پر توسعه

 

در قسمتهای فوق کلیه این دستگاه جهت ساختن کف معمولی با حجم 8 تا 10 برابر بوده ولی بعلت اینکه در بعضی از ساختمانها و مخازن نفتی کشتیها و انبارها امکان رسیدن به نقطه شروع آتش نیست و همچنین برای پیشگیری از سرایت آتش به سایر قسمتها از کف پر توسعه استفاده می شود.

عمل مخلوط نمودن مایع تولید کف پر توسعه به آب نظیر کف معمولی از طریق این لین اندکتور انجام میگیرد سپس هوا بوسیله پروانه ای که در روی دستگاه کف ساز تعبیه شده و توسط آب یا موتوری بگردش در می آید.به داخل آب مضاف دمیده شده وحجم آنرا از 500 تا 1000 برابر توسعه میدهدوطوری ساخته شده که انسان می تواند از داخل آن عبور نماید.

 

جدول زیر مصرف و بازدهی ژنراتور کف پر توسعه تریوکس را نشان میدهد.

 

 

فشار لازم

P.S.I.

مصرف آب

G.P.M.

جریان آب در دریچه کمکی

G.P.M.

مقدار آب مصرفی تولید کف

G.P.M.

مقدار کف تولید شده

میزان انبساط

دریچه کمکی کاملاً باز باشد

58

38

14

24

1300

800

100

5/49

5/18

31

5500

1100

145

5/58

5/21

37

7000

1200

دریچه کمکی بسته باشد

58

35

-

35

2800

500

100

46

-

46

4700

640

145

55

-

55

6700

760

 

 

روش بکار بردن کف بر روی آتش

1-کف را به جدار داخلی قسمت عقبی ظرف مشتعل بریزید تا از سرعت آن کاسته شده و بطور ملایم سطح مایع مشتعل را بپوشاند.اگر کف را مستقیماًبر روی سطح مایع مشتعل بریزید سرعت و فشار آن تلاطمی در مایع ایجاد کرده و ممکن است آن را بخارج پرتاب نماید و همچنین کف بجای اینکه روی سطح آتش قرار بگیرد به زیر سطح فرو خواهد رفت.

2-هر گاه نتوانستید کف را به جدار داخلی قسمت عقبی ظرف مشتعل برسانید در این صورت آن رابه یک طرف مخزن بالای مایع مشتعل بریزید.بااین ترتیب نیز کف به سرعت تمام قسمتهای ماده مشتعل را پوشانده و آتش را خفه میکند.

3-اگر نتوانستید نزدیک ظرف ویا مخزن مشتعل رفته و کف را به جدار داخلی آن برسانید،میتوانید این کف را نزدیک لبه ظرف مشتعل بر زمین طوری بریزید که به داخل ظرف بجهد(البته این عمل در صورتی میسر است که لبه ظرف مشتعل نزدیک به سطح زمین باشد.)و به محض اینکه توانستید به نزدیک ظرف مشتعل برسید بلافاصله روش شماره 1و2 را بکار بندید.

4-تا وقتیکه مطمئن نشدید که تمام قسمتهای ظرف آتش گرفته واشیاء اطراف آن کاملاً سرد شده اند به روپوش کف دست نزنید.

 

نحوه بکار بردن کف در جای غیر محصور

چنانکه قبلاً گفتیم در آتشسوزیهای مواد نفتی ،کف را باید به جدار مخزن ریخت تا از شدت فشار آن کاسته شده و بطور ملایم روی سطح مایع مشتعل قرار گیرد،در آتش سوزیهای مایعات غیر محصور که اطراف آن محیطی وجود نداشته باشدخاموش کردن آتش بسیار مشکل است،بخصوص اگر این ماده مشتعل ساکن نباشد،یعنی بعلت خرابی لوله نفت یا مخزن بر روی زمین جریان داشته باشد.

برای این قبیل آتش سوزیها دستگاه مه پاش (SPRAY)بسیار مؤثر است،اما چنانچه به چنین دستگاهی دسترسی نداشته باشیدمیتوانیدروش شماره3 بالارابکاربندیدکه دراین صورت بایستی کف روی زمین جلوی آتش طوری بریزید که اولاًاز شدت فشار آن کاسته شده وبعد بطور ملایم سطح مایع مشتعل رابپوشاند.بطور کلی در چنین آتش سوزیها نحوه عملیات مبارزه بشرح زیر است:

 

1-هنگام وقوع آتش درمایعات نفتی که بر روی زمین سر میروند بهتر است عملیات مبارزه را بر عکس جریان نفت آغاز کنید،بدین معنی که ابتداکف را در انتهای آتش بریزید وکم کم بطرف منبع جریان  نفت پیش روید،البته این مطلب بایستی درهردو روش رعایت گردد،یعنی هم در موقع استفاده از دستگاه مه پاش وهنگام بکاربردن تکنیک جهش کف.

2-اگرمایع مشتعل به طرف گودالی درزمین سرازیرمیشود،ابتداپوشش محکم وغلیظی ازکف درآن گودال فوراً  زیرپوشش کف فرور فته و آتش  آن خاموش گردد .

3-گاهی به منظور جلوگیری ازخطرات ناشی ازپیشروی مایعات مشتعل نیزلازم است گودال یاسدی درزمین احداث شود تا مایعات سررفته درآن جمع آوری گردد.بااحداث چنین گودالی وبکاربردن کف به قسمی که در بالا ذکر شده،مامی توانیم آتش رامهارکرده واز سرایت آن به سایرجاههاجلوگیری بعمل آوریم.

4-مایع تولید کفAFFF   رامی توان روی سطح مایع فوق ریخت وهمچنین بامه پاشهای معمولی نیزآنرا بکاربرد.

5-جهت خاموش کردن آتش سوزیهای مخازن ازدوروش استفاده میشود یکی ازطریق پوشاندن سطح مایع بوسیله وسایل زیر:

الف:  جت ماسترکه مقدار کف را به روی مایع پرتاب مینماید.

ب:  سوپرجت گان که متحرک است وروی دو چرخ کشیده شده ونزدیک دیوارمخزن قرارمیگیرد.

ج:  مانیتور اف-ثی-3600 که این نیز متحرک بوده ومخزن کفی به ظرفیت200 تا400 گالن روی تریلر آن نصب شده است.

روش دوم:  تزریق کف ازپایین مخازن

پیشگفتار:  روش تزریق کف بافشارازروزنه ای درته مخازن محتوی موادنفتی باعث می شود که کف بطور آزادبه سطح مایع قابل اشتعال صعودنموده ودربالالایه مسدود کننده ومقاومی راتشکیل می دهد، این لایه موجب مسدودکردن کامل سطح مایع قابل اشتعال شده وازتصاعد گاز وبخارات گاز مایع اشتعال ممانعت کرده وازورودهوابه   صحنه آتش سوزی جلوگیری نماید.

وسایل لازم برای این کار توسط سازندگان تکمیل شده و قادر است با فشار بازگشت و مواد تولید کف  فلوروپروتئین که شدیداً بامایع قابل اشتعال آلوده میشود کارکند.

فوائد تزریق کف از ته مخزن

تزریق کف از ته مخزن برروش کاربردآن ازبالابرتری زیادی داشته و امکان رسیدن زیان ناشی ازانفجاربوسائل کف رسان که اغلب در مخازن باسقف ثابت رخ می دهدبرطرف می نماید.به علاوه این روش فوائدبیشماری باین شرح  دربرخواهدداشت:

1-  کاهش هزینه هایی از قبیل نصب وتعمیرات اینگونه وسائل.

2-  سرعت عمل دراستفاده ازشبکه  آب رسانی ومواد تولیدکف.

3-  استفاده از کلیه کف تولیدشده بدون هیچگونه ضایعات.

4-  ایمن ازخطرات انهدام هنگام انفجار.

5-           بکاربردن آن با حداقل نیروی انسانی.

6-           بکاربردن آن بوسیله  اشخاص  غیر  ماهر   (غیرآتش نشان حرفه ای).

 

کاربرد

روش تزریق کف ازپایین رامی توان باسایر محصولاتی که باموادتولید کف فلوروپروتئین سازگار باشد بکاربرد. این  عمل مخصوصاً شامل کلیه مواد هیدروکربنی میشود که ایجاد خطر در منابع پتروشیمی   می نماید. واین روش رامی توان در موردمخازن سقف ثابت وشناور جهت   کنترل وخاموش کردن آتش مورد استفاده قرار داد.

کنترل آتش درسطح مایع موثرترازخاموش کردن وکنترل آتش درکنار دیوارهای مخازن است. این طرزکاربردبرای مخازنی که دارای سقف ثابت بوده ودرصنایع نفت ومراکزتوزیع مورد استفاده هستند بیشتر موثر است واینگونه مخازن دارای استعداد گسترش سریع آتش بوده وزمان خاموش کردن آنها نیز بطور کامل شرح داده شده است .  روش کاربرد کف از ته مخازن تقریباًمیتواند کنترل سریع آتش سوزی را انجام داده و احتمالاً لزوم بکار بردن وسائل ویژه ای را ایجاب می نماید.

 

وسائل:  مولد تانک ماستر با فشار بازگشت زیاد

دستگاههائیکه امروزه توسط سازندگان ساخته میشود مخصوصاً برای استفاده  در برابر فشار بازگشت زیاد طرح شده و می تواند مقدار کف مطلوب را تولید نماید.

 

اطلاعات مربوط به کار این دستگاهها

مدل     HPBG 900                   HPBG900 دریچه  اندازه ورودی                  7بار برابر با100  پوند                                  7بار برابر با100  پوند

                                                 براینچ مربع                                           براینچ مربع

اندازه شدت جریان         450  لیتر دردقیقه                                   900 لیتر دردقیقه

                                        برابر با 100 گالن در                                   برابر با 200 گالن در

                                                     دقیقه                                                    دقیقه 

حداکثرفشاربازگشت             25درصدازفشاردریچه ورودی

انبساط                                3تا4 به1

 

 

 وسائل مکیدن مواد تولید کف                                                                                                                                                                             

مصرف دستگاه مولد طوری در نظر گرفته شده است که نظیر دستگاه این لین اندکتورمتغیر بوده ومتناسب بامشخصات مواد لازم باشد. حداقل میزان مکش موادکف 4 درصد تعیین گردیده است.                                                                                                                                                                                      

 

موادتولیدکف

مواد تولیدکف باترکیبات فلوروپروتئین(اف-پی-70) مقاومت زیادی در برابر موادیکه با مایع قابل اشتعال آلوده میشود تأمین مینماید.این خاصیت یکی از جنبه های بارزوموفقیت آ میزآن درتزریق کف ازمخازن می باشد  . این خاصیت در محدود کردن سطح مایع ودیواره های گرم مخازن وحفاظت سریع دربرابر اشتعال مجدد نقش ارزنده ای راایفاء می کند.                                         

5-مایع تولید کف مبارزه باآتش سوزی

کف مبارزه با آتش سوزی :     

کف مبارزه با آتش سوزی توده های است از حبابهای پر از هوا که با روشهای گوناگون از مواد تولید کف ساخته میشود.چون کف ساخته شده از مایعات سبکتر واز هوا سنگینتر است روی سطح مایع یا اجسام قابل اشتعال شناور میماند و از رسیدن هواجهت ادامه آتشسوزی جلوگیری نموده ضمناً عملیات خنک کردن و مسدود کردن سطح آتش را انجام داده و آتش سوزی را متوقف میکند.     

مواد تولید کف مختلفی برای انواع آتشسوزیها ساخته شده است. بعضی از آنهاغلیظ و سنگین هستنداین نوع کف یک لایه کلفتی روی سطح مواد قابل اشتعال تشکیل داده و در برابر حرارت مقاومت زیادی دارد. برخی دیگر نازکتر و روانتر هستند و بسرعت  به اطراف گسترش می یابند.بعضی دیگر قادرند لایه نازکی مانند فیلم روی سطح مایع قابل اشتعال تشکیل داده از سوختن آن جلوگیری نمایند.بعضی از این مواد تولید کف برای  پر کردن حفره ها بکار برده میشوند و این مواد تولید کف را کف پر توسعه مینامند.

روشهای مختلفی برای ساختن و بکار بردن این کف ها وجوددارد.بکاربردن کف جهت خاموش کردن آتش مستلزم آن است که به خصوصیات آنهاتوجه شود.کف پس ازبرخورد با شعله های آتش رطوبت وآب خودراازراه تبخیر ازدست میدهدبنابراین باید باندازه کافی روی سطح آتش پاشیده شود تا جبران مافات را نموده وبتواند یک لایه کف روی سطح آتش باقی گذارد. مواد تولید کف مایع هواگیر بوده وتااندازه ای غیر ثابت میباشد. ودراثرفشارهای فیزیکی و مکانیکی شکسته میشود.امکان داردبوسیله موادشیمیایی بخصوصی نیز آسیب ببیند ویاهرمواد خاموش کننده ایکه باآن سازگارنباشدمصرف شودباعث فسادآن شده وآنراازبین می بردطوفان شدیدیاگازهائیکه ازآتش سوزی بافشارمتصاعد میشودکف راازسطح آتش منحرف می نماید.

بطورکلی:کف مخصوصاً برای مواقعیکه لایه هایی سبک وچسبنده وخنک کننده برای کنترل یاخاموش کردن آتش سوزی لازم باشد مفیداست.برای بعضی ازموادویژه مانندپرکردن حفره ها یا حلالهای محلول درآب کف های مخصوصی لازم است .

 (الف) انواع کف مبارزه با آتش سوزی و خواص آنها.

انواع مختلف مواد تولید کف وجود دارد که خصوصیات آنهابه قرار زیر است .

1-موادتولیدکف پروتئین:

برای ساختن این نوع کف از آب وبه نسبت معین از کف استفاده نموده وکف مورد لزوم ساخته می شود.ترکیب این کف دارای مولکولهای سنگین طبیعی پروتئین بوده که از پلیمریزه شدن پروتئین جامد و مواد شیمیایی ساخته میشود .پلیمر این کف باعث میشود که نیروی مکانیکی،کشسانی،وقدرت نگاهداری آب هنگام تولید آن زیاد شود. مواد آلی ترکیبات این نوع کف اضافه میشود که بعضی از خواص آن راکه عبارتند از:یکنواختی کف ـ همچنین غلظت آن هنگامیکه در معرض حرارتهای زیاد قرار می گیرد بالا می برد .ازاین نوع موادتولید کف باندازه کافی برای ساختن آن با استفاده از آب تصفیه شده یا آب دریا به نسبت 3تا6 درصد حجمی وجود ددارد .این ترکیبات باعث تولید کف غلیظ،محکم ودارای مقاومت کافی در برابر حرارت می شود

که مسموم کننده نیست.این نوع مواد تولید کف را می تواندر حرارتهای بین بیست درجه فارنهایت (7/6-درجه سانتیگرات)تا120

درجه فارنهایت(9/48درجه سانتیگراد)انبار ونگهداری نمود.

2-موادتولید کف با ترکیبات فلوروپروتئین:

مواد تولید کفی که برای تولید کف با ترکیبات فلوروپروتئین بکار برده شده است تقریباًنظیر همان ترکیبات پروتئینی است باضافه مواد فلورینه که فعال بوده و برای پوشش سطح بکار رفته است وبه پلیمرهای پروتئین اضافه گردیده اند و یک خاصیت لفافی یا پوششی به آن می دهد .این نوع کف برای جاهائی مناسب است که مواد تولیدکف بامواد سوختی درتماس بوده و احتمال آغشته شدن آن می رودنظیروارد کردن کف ازته مخزن یا ازاین قبیل موارد که کف در موارد سوختی کاملاًفرو می رود.مواد تولید کف با ترکیبات فلورو پروتئین برای آتش های مایعات هیدروکربنی عمیق و یا مواد سوختی زیاد موثرند و ازسایر انواع آن می باشدودارای خاصیت فوق العاده در

نگاهداری حبابها ومقاومت در برابر حرارت می ماشد این نوع مواد تولید کف با ترکیب با آب تصفیه وباآب دریا به نسبت 3تا 6درصد حجمی موجود است.ضمن اینکه مسموم کننده نیست. میتوان در درجات حرارت بین 20تا 120درجه فارنهایت برابر با7/6تا9/48درجه سانتیگرادانبارو نگهداری نمود.

3-موادتولیدکف(سرد)مخصوص مناطق سردسیر:

این نوع مواد تولید کفدارای همان خواصی است که ترکیبات پروتئین دارا می باشد ترکیبات ضد یخ نسوز به آن اضافه شده است که آن را در برابر حرارت کم موقع بکار بردن یا انبار کردن حفاظت میکند . این نوع مواد تولید کف را در حرارتهای 20ـ درجه فارنهایت برابر با 28ـ سانتیگراد میتوان انبار و نگاهداری ویا بکار برد نسبت ترکیب حجمی آن با آب میان 3 تا 6 درصد میباشد.

4- نوع مخصوص AFFF

این نوع از مواد تولید کف از ترکیبات سنتر(مصنوعی) ساخته شده و دارای همان خواص است نظیر ترکیبات پروتئینی و بعلاوه قادر است یک لایه نازکی به ضخامت فیلم  روی مواد قابل اشتعال تشکیل دهد. ترکیبات مایع کف ساز AFFF مانند دیگر مواد تولید کف را میتوان به نسبت 3تا6 درصد با آب تصفیه ویا با آب دریا مطروج نموده،برای ریختن روی سطح آتش مورد استفاده قرار داد این کف دارای خاصیت غلظت کم ولی گسترش سریع بوده به نحوی جلو ورود هوا را میگیرد .

و مانند ببشتر مواد تولید کف از تبخیر مواد سوختنی پیشگیری مینماید. مواد تولید کف AFFF را میتوان قبل از اشتعال مواد سوختنی روی سطح آنها بکار برد و نیز برای خاموش کردن آتش سوزیهای بعضی از مواد قابل حل در آب به علت خاصیت فوق العادهای که دارد میتوان بکار برد خاصیت آمیزش و سازگاری آن با سایر مواد تولید کف زیاد است و میتوان آنها را تواماً بکار برد در حرارت بیش از 120 درجه فارنهایت  فاسد میشود و به تنهایی در آتشسوزیهای مخازن نمیتواند سطح کامل آن را مسدود نماید .

 

 

5-مواد تولید کف مخصوص الکلها

کف تولید شده از مواد تولید کف معمولی هنگام مبارزه با آتشهای موادیکه در آب حل میشوند بطور سریع شکسته و خاصیت خود را از دست میدهند.این قبیل مواد عبارتند از :

انواع الکلها - اترها نیتراتها- متیل- اتیل- کتونها- MEK استونها- اترهای ایزو پروپان- اکرونیتر یلها- اتیل بوتیل استاتها-هر گاه مقدار کمی از این مواد باآب مخلوط شود باعث شکستن کف و انهلال آن میشودبه همین مناسبت نوع بخصوص آن که به نام کف الکلی معروف است ساخته شده که برخی از آنها باید بلافاصله پس از مخلوط شدن با آب به صورت کف روی سطح آتش پاشیده شود .

مواد تولید کف نوع الکلی به سه دسته تقسیم میشوند:

1-  ترکیبات پروتئینی،مواد صابونی سنگین و مشتقات فلز توأم با تر کیبات آمونیاکی و حلالهای مخصوص ساخته شده است این نوع مواد تولید کف را باید بطور ملایم روی سطح آتش بکار برد.

2-  این نوع مواد تولید کف دارای دو قسمت شامل پلی مریک و در یک قسمت که با پلیمریز ه شدن کاتالیست باعث ایجاد مقاومت در برابر الکلها میشود،ساخته شده است.

3-  نوع مصنوعی آن که برای بکار بردن روی مواد قابل اشتعال ویا حلالهای مخصوص بکار برده میشود. این نوع مواد تولید کف محدودیت زمانی برای نگاهداشتن ندارد.درجه حرارت این نوع مواد تولید کف در موقع استفاده بین 35 درجه فارنهایت تا120 درجه(7/1تا9/48 درجه سانتیگراد)میتواند باشد.

مواد تولیدکف پر توسعه:

این نوع موادتولیدکف مخصوصاًبرای بکاربردن روی سطح آتشهای نرم A و Bمناسب است ودر محوطه های سر بسته از آن جهت شناور شدن روی سطح مایع مورد استفاده قرار میگیرد . این نوع مواد کف ساز از مقدار زیادی حبابهای پر از هوا که با برخورد به یک طوری ویاشبکه تولید میشود واز1به 100(100X) تا حدود 1به1000(1000 X) مورد استفاده قرار میگیرد این  نوع مواد تولید کف جهت انتقال سریع به مراکز یکه دسترسی به آنها امکان پذیر نیست بی نظیر است وبرای جابه جا کردن حجم زیاد گاز ، هوای آلوده و دود در فضای سر بسته به کار میرود. آزمایشهای متعدد نشان داده است که این نوع مواد تولید اگر با دستگا ه مه پاش بکار برده شود اثر بهتر و مؤثرتری روی آتش خواهد داشت مواد تولید کف پر توسعه مخصوصاً برای آتشهای درون فضای سر بسته مؤثر است و دارای اثرات زیر میباشد :

1- و قتی به اندازه کافی تولید شود از ورود هوای لازم جهت ادامه           آتشسوزی  ممانعت میکند .

2- هنگامیکه با فشار آن را روی سطح  آتش میپاشند آب مو جود در حبابهای آن تبخیر شده و باعث نقصان اکسیژن محیط میشود.

 

3-تبخیر آب آن باعث جذب مقدار زیادی حرارت از آتش شده و با اشیاء گرمی که تماس حاصل کنند آب آن به بخار تبدیل شده و باعث خنک کردن محوطه آتشسوزی میشود.

4- به علت کشش سطحی کم موادیکه به بخار تبدیل نشده اند  باعث نفوذ در مواد سوختی از نوع جامدات  .

5-اگر مواد تولید کف پر توسعه بطور ضخیم بکار برده شود میتواند خیلی از بدنه ساختمانها را که در مجاورت آتشسوزی قرار دارند حفاظت نموده و سدی در مقابل آتش ایجاد نماید که در نتیجه از گسترش سریع آتش جلوگیری مینماید.

 

مواد کف ساز و ترکیبات آن

موادکف سازی که برای خاموش کردن آتش مایعات قابل اشتعال نفتی بکار برده میشود دارای انواع گوناگون میباشد که بر حسب میزان انبساط رده بندی شده و بنام مواد تولید کف مکانیکی معروف اند .

مواد تولید کف با کم توسعهLOW EXPANSION FOAM COMPOUND))

این ماده کف ساز از مقداری مواد شیمیائی که بر حسب سازندگان مختلف متفاوت است ولی ترکیبات اصلی آن مواد پروتئینی میباشند که از مواد زائد کشتارگاهها از قبیل شاخ و سم و خون حیوانات و با اضافه کردن مواد صابونی  و شیرین بیان ساخته میشوداین ماده وقتی با آب به نسبت 3 درصد مخلوط شود کف خوبی بای خاموش کردن آتش تولید میکند ونسبت انبساط آن 1 :8  میباشد

 

1-موادتولیدکف باترکیبات فلوروپروتئینFLUOROPROTEIN FOAM COMPOUND)  )

این ماده کف ساز شامل دو نوع:یکی FP 70 ودیگری FP570 میباشد که ترکیبات اولیه آنها یکی است ولی سایر مشخصات آنها کمی با هم تفاوت دارد این مواد برای خاموش کردن مخازن نفتی  و هیدروکربورهای فرار بکار برده میشود و دارای مشخصات زیر میباشد.

                                                                                  FP 70 FP570

وزن مخصوص                                                      18/1                                 13/1

ثبات                                                                   43%                                   33%

پ-هاش(اسیدی)                                               7                                         7

غلظت در صفر درجه  سانتیگراد                        110 سانتی استوک       24 سانتی استوک

“         “    20    “          “                                        43                              8

اثر آب دریا                                                          ـ                                   ـ

سازگاری                                                       با تمام مواد کف ساز با ترکیبات پروتئینی و

                                                                    گردهای خشک شیمیائی سازگار است

میزان انبساط                                                    7                                     3/7

میزان اختلاط با آب                                           3%                                    5%

 

 

سایرمشخصات این مواد کف سازبه قرار زیر است:

ازپراکندگی گازهای قابل اشتعال جلوگیری می کند.

 داشتن ثبات زیاد و مقاومت در برابر حرارت .

ایجاد پوشش مؤثر روی منافذ و در برابر جدار گرم مخازن نفتی.

داشتن مقاومت زیاد در مقابل اشتعال مجدد.

داشتن خصوصیات عالی خاموش کنندگی.

قابل استفاده بودن با آب تصفیه شده و آب دریا .

سازگار بودن با گردهای خشک شیمیائی .

سازگار بودن با مواد کف ساز معروف با ترکیبات پروتئینی.

مقرون به صرفه با میزان اختلاط 3% و 5%  .

قابل نگاهداری در مدت نسبتاً طولانی .

3-یکی دیگر از انواع مواد تولید کف نیثرول بودهNICEROL FOAM COMPOUND) )‌  که دارای خصوصیات زیر میباشد:

 

وزن مخصوص                                         12/1

پ ـ هاش (اسیدی)                                70

ثبات                                                        28%

غلظت در صفر درجه سانتیگراد                20  سانتی استوک

“         “     20    “           “                           6  سانتی استوک

“         “     10ـ “            “                           38 سانتی استوک

ترکیبات نیتروژنی                                      2/3 % حداقل

میزان انبساط                                            8

اثر آب دریا                                                 ـ

 

4-مواد تولید کف مقاوم الکل(ALCOHOL  RESISTANT FOAM COMPOUND   )

بیشترمواد تولید کف برای خاموش کردن آتش الکلها وحلالها مناسب نیستند و در موقع بکار بردن آنها روی این نوع آتش ها تجزیه شده ودارای اثر نیستند. این ماده کف ساز از ترکیبات ساخته شده است که در مقابل آتش وزیهای انواع الکلهاوحلالها مقاوم بوده وتجزیه نمیشود.

خصوصیات این ماده کفساز بدین قرار است :

وزن مخصوص                                     16/1

پ-هاش( اسیدی )                              9 تا 2/9

غلظت در صفر درجه سانتیگراد            24 سانتی استوک

“‌‌‌‌‌‌‌‌‌       “  20     “         “                        10    “         “

“       “  10-   “          “                        37  “        “

ثبات                                                  35%

میزان انبساط                                     7    تا   10:1 

 

میزان کاربرد این ماده تولید کف بر حسب الکلها ، حلالها متفاوت است ولی میزان کاربرد آن روی بعضی از آنها به قرار زیر است:

الکل متیل و متیل الکل                       12/0 گالن در یک فوت مربع در یک دقیقه

حلالهای خیلی فرار مانند استون          18/0   “‌‌     “    “     “‌       “‌     “   “      “

سوختهای کربوری مانند بنزین              10/0   “     “    “     “        “     “    “‌     “

 

 

5- کف   (PYRENE)

 

                              ( مایع تولید کف پایرن )

اولین مایع تولید کف در سال 1934 عرضه شد ولی پایرن با عرضه آن اغنا ع نشدوهمواره در این راه از پیشگامان بشمار آمده و تا کنون انواع مختلفی از کفهای مبارزه با آتش و وسایل کف ساز راساخته است .

این نوع کف اخیر دارای خاصیت سیالی شدید و شکنندگی ضعیف بوده بطوریکه این خاصیت باعث ازدیاد قدرت آن در مبارزه با آتشسوزیها شده است و به سرعت میتواند روی سطح آتش را پوشانده و باعث خاموش کردن آن بشود ویا کاملاً از سرایت آن جلوگیری نماید .

 

خاصیت نگاهداری و انبارداری

یکی از مهمترین خواص مایعات تولید کف قدرت ماندن آن در مدت زمانهای طولانی است که بعد از آن امکان دارد برای خاموش کردن آتشهای بزرگ بکار برده شود .این خاصیت در این نوع کف به مقدار زیاد وجود داشته و در برابر اکسیداسیون در ظروف سر بسته مقاومت زیادی را دارا میباشد.

 

خاصیت ترکیب با آب دریا

هنگامیکه این نوع کف با آب دریا بکار برده شود همان کف مرغوبی را تولید میکند که با آب تازه  تولید کرده است .

 

مقدار کاربرد

مایع تولید کف پایرن وقتیکه با آب به میزان 3% مخلوط شود کف مؤثری برای مبارزه با آتش تولید خواهد کرد.گرچه میزان کاربرد به مقدار 5 تا 6 درصد توصیه شده است و این مقدار برای تولید کف دارای نتیجه بسیار خوبی است .

 

 

سایر خواص مایع تولید کف استاندارد پایرن بدین قرار است:

پ-هاش                                                                6/7 تا 2/7

غلظت در 20  درجه سانتیگراد       3/5 تا 5/7 سانتی استوک

انبساط و ریزش                  1140  تا 1320   میلی متر

انبساط بوسیله لوله کف ساز اف-پی 2 به میزان 4%

در 15 درجه سانتیگراد و فشار 100 پوند بر اینچ مربع   8 مینیمم

ته نشین شدن                                25%

                                

آزمایش روی آتش   9      زمان کنترل                     80 تا 100 ثانیه                         

                        10

“       “        “  تخلیه 10 دقیقه پس از کاربرد مایع      1100 تا 1300 کیلو متر

وزن مخصوص                          12/1  تا  14/1

 

 

میزان انبساط بوسیله کاربردن با لوله کف ساز

اف- پی-15 ایکس به مقدار 4/6 % در 15 درجه

سانتیگراد و فشار 80 پوند بر اینچ مربع                         10 تا 13

 

انبساط بوسیله سر لوله کف ساز اف- پی-10

ایکس به میزان 5% در 15 درجه سانتیگراد و

 فشار 60 پوند بر اینچ مربع                           5/10 تا 5/13

 

متوسط زمان تخلیه با 25% (دقیقه)                          تقریباً  4

یکی دیگر از مواد تولید کفی که برای خاموش کردن مایعات نفتی و هیدروکربوری بکار برده میشود مایع تولید کف اف(PLUS  F) پایرن میباشد.

این مایع تولید کف نتیجه چهار سال کارهای تحقیقاتی است که از ترکیب مواد پروتئین و فلورینه ضد ته نشین شدن (FLUORO SURFACTANT ) ساخته شده است میباشد.

این مایع تولید کف با گرد خشک شیمیایی و مایع تولید کف پروتئینی کاملاً سازگار بوده و آخرین پدیده ایست که به انواع کفهایی که برای مبارزه با آتشهای هیدروکربوری ساخته شده اضافه گردیده و دارای خواص زیر می باشد:

باضافه اف : دارای خاصیت سیالی سریع بوده ، برای سرکوب کردن شعله های آتش و کنترل سریع آن بکار برده میشود (بطور متوسط 21 ثانیه روی 800 فوت مربع ،یا 3/74 متر مربع ) و خاموش کردن در 44 ثانیه .

باضافه اف : در برابر جذب بنزین و مایعات فرار نظیر آن مقاوم است .

“         “  : با گردهای خشک شیمیائی سازگار می باشد.

“         “  :  میتوان آنرا قبلاً مخلوط کرد و محلول آنرا بکار برد.

“         “  :  میتوان آنرا از ته مخزن بکار برد.

“         “  :  مسموم کننده نیست.

“         “  : میتوان آنرا با وسایل کف ساز معمولی بکار برد.

محلول  2%   یا کمتر تا 4% جهت کاربردهای مخصوص.

مقدار پ-هاش 7

غلظت   :  8 سانتی استوک در 20 درجه سانتیگراد

   “       :  8/0 “        “        “    0  “         “

باآزمایشاتی که در درجات مختلف حرات روی این مایع شده نشان داده است که بین صفرو20 درجه سانتیگراد هیچگونه فسادویاتجزیه ای صورت نگرفته است.

نقطه انجماد محلولی که قبلاً مخلوط شده است 13- درجه سانتیگراد است.

میتوان آن را با آب دریا بخوبی بکار برد.

 

میزان مصرفی مقدار کف و مایع تولید کف و اثر آن بر آتش

میزان مصرفی کف بستگی به وسعت وشدت آتش وعواملی جوی دارد.هرچندکه در اثر آتش سوزی یک طوفانی بوجود خواهد آمد که کف را به خارج از محیط آتش سوزی پرتاب مینماید.

تجربه زیر دراین مورد بدست آمده است:

برای هر فوت مربع یک گالن کف درهردقیقه ،برای مدت20دقیقه ویایک گالن مایع تولید کف برای 10فوت مربع.

مقدار ذکر شده بالا در مواقعی است که هوا کاملاً آرام باشد ولی در موارد طوفانی به هر نسبت 10درصد اضافه میشود.

 

تذکر:

پس از خاموش کردن آتش همیشه مواظب برگشت آن باشید.   تاوقتیکه  مطمئن نشدید که تمام قسمتهای محل آتش گرفته واشیائ اطراف آن کاملاًسرد شده اندبه پوشش کف دست نزنید.

 

 

|+| نوشته شده توسط محمد کوهکن در دوشنبه بیست و دوم فروردین 1390  |
 موارد حائز اهمیت درباره سيلندرهای گازمايع

هنگام دريافت ، تحويل و نگاهداري سيلندر گازمايع توجه داشته باشيد .

گازمايع مناسب ترين سوخت در بخش پخت و پز گرم كردن آب و توليد گرمايش محيط محسوب مي شود .

 

*سيلندر گازمايع را هميشه با دسته و پايه و شير فلكه سالم از متصديان توزيع دريافت و بهمان صورت نيز تحويل دهيد .

*هرگز سيلندر گازمايع را از محلهاي غير مجاز و افراد واسطه و غير مسئول دريافت نكنيد و بلكه ، آن را از متصديان وابسته بـه شركت دريافت نمائيد .

*از پرتاب كردن و غلطانيدن سيلندر گازمايع بر روي زمين جدا خودداري و براي انتقال آن حتي المقدوراز انواع وسايل چرخ دار استفاده كنيد .

*سيلندر گازمايع را فقط با استفاده از دسته آن جابجا نمائيد و هرگز از رگلاتور يا شير بعنوان دستگيره استفاده نكنيد .

*سيلندر گازمايع را هميشه بر روي سطح افق بصورت قائم مستقر كرده و هرگز آنرا به پهلو نخوابانيد .

*سيلندرهــــاي بزرگتر از 11 كيلوئي مانند 25، 33 و 50 كيلوئي را هميشه بايد خارج از ساختمان و ايستاده مورد استفـــاده قرارگيرد .

*سيلندرهاي اضافي و يدك را همواره در محوطه باز مانند حياط ، بالكن و پشت بام نگهداري كنيد .

*فقط يك عدد سيلندر گازمايع براي استفاده در آشپزخانه قرارگيرد .

*هرگز سيلندرهاي گازمايع اضافي را در زير زمين ،  پله كانها ، نزديك دربهاي خروجي و محوطه هايي كه در معرض تردد مكرر است نگاهداري نكنيد .

*سيلندر گازمايع را هيچگاه در مجاورت سيلندرهاي محتوي اكسيژن و هواي فشرده و از اين قبيل قرار ندهيد .

*يك عدد كپسول آتش نشاني مناسب در نزديكي وسايل گازسوز در دسترس قراردهيد .

*سيلندر گازمايع را هرگز در معرض حرارت قرار ندهيد .

*هرگز جهت بازكردن گرفتگي لوله هاي فاضلاب آشپزخانه و حمام و .... از گازمايع استفاده نشود كه اين عمل بسيار خطرناك و فاجعه آور است متاسفانه شاهد حوادث خانمانسوز و تاسف بار در اين مورد بوده ايم .

*از سيلندر گازمايع به جاي جك و يا چهار پايه هرگز استفاده نشود كه خطرناك است .

درباره شير سيلندر و رگولاتور چه مي دانيد ؟

شيرسيلندر مانند تمام شيرها از چپ به راست در جهت حركت عقربه هاي ساعت بسته مي شود .

هرگز رگولاتور را دستكاري نكنيد .

هيچگاه از رگولاتور فشار قوي در منزل استفاده ننمائيد.

شير سيلندر گازمايع به جز موارد استفاده ، در ساير مواقع حتماً بايد بسته باشد .

هنگام استفاده از سيلندر گازمايع كافي است فقط نيم دور شير سيلندر را باز كنيد تا از همه فشار سيلندر برخوردار گــرديد و در مواقع خطر نيز به سرعت شير آنرا ببنديد .

بازوبسته شدن مهره رگولاتور بر عكس تمام پيچها است ، در جهت عكس حركت عقربه هاي ساعت بسته و در جهــت حركت عقربه هاي ساعت باز مي شود .

حتما محل اتصال لوله (شيلنگ) به رگولاتور و اجاق گاز و غيره با بست آهني محكم بسته شود. براي اطمينان هـرچه بيشتر از عدم وجود نشتي پس از هر تعويض سيلندر، با مقداري كف صابون به محل اتصالات شير ، رگولاتور ، لوله اتصــال (شيلنگ ) و بست هاي مربوطه قرار دهيد و در صورت مشاهده حبابهاي هوا نشان دهنده نشتي در آن محل است .

 

براي استفاده از وسايل گاز سوز به اين نكات توجه داشته باشيد .

توليد انبوه گازمايع مي تواند تا ساليان سال تامين كننده بخشي از انرژي كشور باشد .

 

از سر رفتن غذا بر روي اجاق گاز جلوگيري كنيد .

هرگز اجاق گاز را در كنار پرده و ساير وسايل آتش زا قرار ندهيد و بالاي آن هم چيزي آويزان نكنيد .

اجاق گاز را در محلي قرار دهيد كه وزش باد نتواند شعله آنرا خاموش كند .

براي روشن كردن اجاق گاز ، اول كبريت را روشن كنيد و سپس شير اجاق را باز نمائيد .

نواقص فني وسايل گازسوز خود را توسط افراد مجرب و متخصص رفع نمائيد .

استفاده از اجاق گاز و وسايل گازسوز را به كودكان و افراد نا وارد واگذار نكنيد .

كودكان خود را از خطرات گاز آگاه سازيد ، به آنها بياموزيد كه بايد هنگام خطر چه بكنيد .

از جابجا نمودن وسايل گازسوز هنگام كه سيلندر گازمايع به آن وصل است جداً خودداري كنيد .

هرگز آبگرمكن را در داخل حمام نصب نكيد .

بخاري و آبگرمكن گازي را حتماً به لوله دودكش مجهز نمائيد .

 

آنچه به هنگام خطر و بروز واقعه بايد مورد توجه قرار گيرد:

 

صنعت گازمايع با نزديك نيم قرن سابقه خدمتگزاري ، از همان ابتدا داراي استانداردهاي مصوب قانوني بوده است كه چنانچــه دقيقاً رعايت شود ، از حوادث جلوگيري خواهد شد .

 

بمحض احساس بوي مخصوص گازمايع  اقدامات زير را دنبــال كنيد :

 

از روشن كردن كليد برق و ايجاد هرگونه شعله خوداری نمایید.

جريان برق را از قسمت بيرون ساختمان قطع نمائيد .

بهنگام وقوع حادثه خونسردي و سرعت عمل باعث كاهش ميزان تلفات و خسارات خواهد شد . هميشه هنگــــام استفــاده از وسايل گازسوز تمركز حواس خود را متوجه كاري كه انجام مي دهيد نمائيد .

افراد منزل را قبلاً با نحوه استفاده از كپسول آتش نشاني موجود آشنا نمائيد .

پنچر ها را باز كنيد . با پارچه خيس بخارهاي گازمايع را از كف اشپزخانه پركنده نمائيد . هرگاه بر اثر نشت گازمايع ، خـــــدا ناكرده آتش سوزي رخ داد حتي الامكان شير سيلندر را ببنديد و سپس عوامل آتش نشاني منطقه را مطلع كنيد .

 

آنچه بايد درباره سيلندر 2 كيلوئي پيك نيكي دانست :

 

بهنگام استفاده روشنايي و يا طبخ بوسيله سيلندر پيك نيكي كليه موارد ايمني مرتبط با سيلندرهاي 11 كيلوئي را بدقت بايـد رعايت نمود .

توجه داشته باشيد كه بطور كلي سيلندر 2 كيلوئي (پيك نيكي) براي استفاده در خارج از منزل و ترجيحاً فضاي باز طراحـــي شده است .

پركردن سيلندر پيك نيكي از سيلندرهاي بزرگتر سيار خطرناك و حوادث مركبار به بار مي آورد .

تغيير در وضعيت سيلندر پيك نيكي از حلت خوراك پزي به روشنايي و بالعكس را ، در فضاي باز و دور از هرگونه شعله انجـام گيرد .

قراردادن ديگ هاي بزرگ غذا بر روي سيلندر پيك نيكي براي پخت غذا بخصوص در فضاهاي مسدود كاملا خطرناك و حادثه آفرين مي باشد .

از سيلندر پيك نيكي هيچگاه بعنوان وسايل حرارتي در اطاق و به خصوص حمام استفاده نكنيد كه باعث خفگي مي شود .

هرگز از سيلندر 2 كيلوئي در محوطه بسته بخصوص وسائط نقليه استفاده نشود .

 

 

گازمایع بوتان و پروپان

 

یکی از آرزوهای دیرین بشر این بوده است که برای استفاده های خانگی و رفع نیازمندی های کوچک صنعتی به سوختی دسترسی یابد که از مشکلات استفاده از هیزم ، زغال سنگ و نفت فارغ گردد و بخشی از مسکن خود را به انبار سوخت اختصاص ندهد و ضمناٌ از شر دود و دوده و خاکستر و حمل آن نجات یابد . تا آنکه در قرن نوزدهم به وجود گاز زغال سنگ که به گاز شهر معروف است پی برد .

در مدت کوتاهی بسیاری از شهرهای اروپا دارای تأسیسات تولید و توزیع گاز که متضمن مخارج هنگفتی بود گردیدند و در ابتدا برای روشنائی و سپس برای نیازهای خانگی و حرارتی این سوخت تازه مورد استفاده قرار گرفت

پس از پیدایش نیروی برق و امکان توزیع آن ، استفاده از برق برای روشنایی به علت آنکه ارزان تر و سهل تر و عملی تر از مصرف گاز بود جایگزین گاز شهر یا گاز روشنایی گردید اما چون استفاده از نیروی حرارتی برق به علت کمی راندمان دستگاه های مولد برق و اتلاف قابل توجه در انتقال و توزیع ، گران تمام می شد گاز شهر در مصارف خانگی باقی ماند و جز ممالکی که از طریق تأسیسات هیدروالکتریک تولید برق می نمایند در سایر کشورهای استفاده از نیروی برق در مصارف خانگی نتوانست جایگزین گاز گردد و هم اکنون میلیون ها خانواده در قاره اروپا برای آشپزی ، تهیه آب گرم و انرژی گرمای خانه های خود و .... از گاز شهر استفاده می نمایند .

و به دلیل این مصرف گسترده بسیاری از کمپانی های نفتی و سازندگان لوازم نفت سوز در صدد برآمدند که با گرم کردن مواد نفتی و یا تبخیر بنزین ، تولید گاز نمایند و با مخارجی بسیار اندک گازنفت و بنزین را به جای گاز شهر در اختیار مصرف کنندگانی که به علت دوری از شهرها یا جهات دیگر استفاده از گاز شهر برای آنها ممکن نبود قرار دهند .درنتیجه دستگاه های گازوژن و پریموس ساخته و متداول گردید . دیر زمانی نگذشت که گاز مایع بوتان و پروپان شناخته شد و مزایای بسیاری که شرح آن داده می شود این آرزوی دیرین بشر به ارزان ترین قیمت و ساده ترین صورت برآورده شد .

 

مزایای گازمایع را به شرح زیر می توان خلاصه نمود.

 

1- گازمایع به کامل ترین شکل ممکن می سوزد و دارای قدرت حرارتی زیاد است .

2- چون احتراق آن کامل است به هیچ وجه بوی ناخوشایند یا دود ندارد.

3- کم خطر بودن گازمایع از نظر ایجاد حریق یکی از مهمترین ویژگیهای آنست . طبق آماری که از طرف موسسات ملی و دولتی و کمپانی های بیمه امریکایی در مورد علل ایجاد حریق منتشر شده است نیروی برق خاصه در موارد سیم کشی های معیوب و کهنه بزرگترین عامل حریق بیان شده و پس از آن عامل نفت ، گازوئیل ، مازوت ، چوب ، زغال سنگ و کمتر از همه اینها گازمایع موجب آتش سوزی هایی شده است . بنابراین از نظر ایمنی و عدم ایجاد حریق از تمام سوخت های دیگر مطمئن تر است .

به طور کلی گازمایع در مصارف خانگی مثل آشپزی ، گرم کردن آب ، روشنایی ، استفاده حرارتی و در صنعت به منظور سوخت موتورهای احتراق داخلی (اتومبیل ، تراکتور ، جرثقیل های حمال و ژنراتورهای برق) و کوره های آب دادن فولاد و ریخته گری چدن و سایر فلزات غیر آهنی و برش فولاد و صنایع غذایی و به کار انداختن یخچال ها و دستگاه های خنک کننده و صنایع کشاورزی ، نساجی و شیشه سازی به کار می رود و با توجه به کارآئی های گوناگون و گسترده ، گازمایع را می توان یکی از بهترین مشتقات نفت به شمار آورد

 

|+| نوشته شده توسط محمد کوهکن در پنجشنبه هجدهم فروردین 1390  |
 چند نکته مهم برای جلوگیری از حادثه در منزل

 

  رعایت موارد زیر می تواند به ایمن نگاه داشتن هرچه بیشتر محیط زندگی شما کمک کند :

 1. اگر سیگار می کشید، از کشیدن سیگار در داخل خانه و در اطراف کودکان خودداری کنید.


 
2.  همواره از سلامت لوله ها و بستهای موتورخانه، شومینه گازی، بخاریها و سایر وسایل گازی مطمئن  شوید و سرکشی سالیانه به آنها را فراموش نکنید.
  3. وسایلی که كودکان از آن بالا میروند،نظیر میز و مبل- را از پنجره دور نگه دارید.
  4. به غیر از پنجره هایی که به پلکان اضطراری منتهی میشوند،بر روی تمام پنجره ها شبکه محافظ   نصب کنید.
  5. برای جلوگیری از زمین خوردن، راه پله ها و راهرو ها را با نور مناسب روشن نگه دارید و از زیر   فرشی های ثابت نگه دارنده فرش استفاده کنید.
6.  مواد پاک کننده،حشره کش ها و سایر مواد مشابه را در بسته بندیهای اصلی نگهداری کنید، برچسب آنها را جدا نکنید و دور از دسترس کودکان قرار دهید.
7. فهرستی از شماره تلفنهای اضطراری،پزشک خانوادگی و قسمت اورژانس نزدیکترین بیمارستان (مراقب باشید شماره قدیمی و تغیر کد داده نباشد) را در کنار تمام دستگاههای تلفن منزل قرار دهید.
  8. برای شومینه یک شبکه محافظ فلزی تهیه کنید و در تمیز نگهداشتن آن احمال نکنید. باز بودن دودکش و تمیزی آن در ابتدای فصل سرما کنترل کنید.
  9. تلویزیون و لوازم صوتی را طوری قرار دهید که هوا در اطراف آن جریان داشته باشد و از داغ شدن آنها جلوگیری کند.اگر تلویزیون به خوبی کار نمیکند ممکن است موجب آتش سوزی شود. بررسی آنرا به یک متخصص بسپارید.
 10. مراقب پریزهای برق با دوشاخه های نامناسب باشید.اگر دوشاخه ای در پریز لق باشد موجب داغ شدن اتصال و آتش سوزی خواهد شد. پریزهای شکسته یا قدیمی را عوض کنید و روی تمام پریزهای بی استفاده محافظ قرار دهید.
11. سیمهای لوازم برقی را چک کنید و از سالم بودن آنها مطمئن شوید. توجه کنید که سیمها را هرگز به دیوار، کف یا هر سطح دیگری میخ یا پرچ نکنید. سیمها را از زیر فرش یا قالی عبور ندهید و اسباب خانه را روی آنها نگذارید.

12. متناسب بودن پریز و دوشاخه در جلوگیری از حوادث ناگوار بسیار اهمیت دارد. هرگز دو شاخه ای بزرگتر را به زور داخل پریز جا ندهید. از گرفتن خروجی بیش از حد از یک پریز بپرهیزید.
13. از به کار بردن لامپهایی با میزان وات قوی و نامتناسب با میزان تحمل نوع سیم کشی و سرپیچ، خودداری کنید. اگر چنین لامپهایی در خانه استفاده می کنید از مناسب بودن سرپیچ آن مطمئن شوید. لامپ ها را همواره با دقت ببندید، شل بودن یا کج بودن لامپ در سرپیچ موجب اتصالی و آتش سوزی میشود.
14.از فیوزها و کلیدهای مناسب در جعبه فیوز استفاده کنید و همیشه هر فیوز سوخته یا خراب را با یک فیوز مشابه جایگزین کنید.

15. وسایل برقی را در معرض ترشح آب قرار ندهید. اگر وسیله برقی داخل آب افتاد هرگز برای بیرون آوردن آن دست خود را داخل آب نبرید، حتی اگر وسیله خاموش باشد. ابتدا کلید اصلی برق را قطع کنید، سپس دوشاخه وسیله را از پریز خارج کرده و آنرا از آب خارج کنید. اگر وسیله برقی دارید که به هر طریق خیس شده است ابتدا توسط متخصص از سالم بودن آن مطمئن شوید.
16. کامپیوتر و سایر لوازم صوتی تصویری خود را چک کنید و از صحت عمل آنها مطمئن شوید. مراقب خراشها یا صدمات مشابه بر روی سیمها و بخشهای الکتریکی آن باشید. برای چنین لوازمی از یک دستگاه کنترل کننده جریان برق یا حداقل ترانسفورماتور استفاده کنید.
17.  لوازم گرم کننده مانند بخاری را به فاصله امنی از لوازم آتش گیری چون رختخواب، پرده، مبل، لوازم چوبی و فرش قرار دهید. از بخاریهای مختلف در محلی که کودکان بدون حضور یک مراقب در آن هستند خودداری کنید. در صورت بی استفاده بودن یا عدم حضور کسی در خانه بخاری ها را از هر نوع (برقی، گازی و...) خاموش نگه دارید.
18. لامپ های هالوژن انرژی گرمایی بسیار بیشتری از انواع دیگر لامپ تولید میکنند. هرگز این لامپها را در تماس نزدیک با پرده، لوازم پارچه ای یا آتش گیر قرار ندهید. لامپ هالوژن را در صورت عدم حضور در محل خاموش نگه دارید و هرگز از چنین لامپها یا لامپهای جیوه ای برای روشن کردن اتاق کودکان استفاده نکنید.
19. هنگام وقوع یک طوفان همراه با رعد و برق از وسایل برقی چون سشوار، رادیو و توستر و همچنین تلفن (مگر در مواقع ضروری) استفاده نکنید. به حمام نروید، رادیو و چراغ قوه با باطری نو در دسترس داشته باشید و اگر در منطقه ای زندگی میکنید که چنین طوفانهایی در آن زیاد رخ میدهد، از کنترل کننده جریان برق استفاده کنید

 

|+| نوشته شده توسط محمد کوهکن در پنجشنبه هجدهم فروردین 1390  |
 آموزش ايمني در خصوص تاسيسات ذخيره سازي و سيلندر پركني

آموزش ايمني در خصوص تاسيسات ذخيره سازي و سيلندر پركني

طبيعت گازمايع

رعايت اصول ايمني در جابجايي گازمايع ، ضرورت دانش و آگاهي كامل در مورد اين فرآورده را مي طلبد . گازمايع ، بــرخلاف سوخت هاي ديگري كه داراي مصرف عمومي هستند ماهيتي متفاوت دارد و با وجود مصرف گسترده اي كه از اين فــــرآورده مي شود شناخت بسيار كمي از آن وجود دارد يك مصرف كننده ، بطور كلي مي داند كه اين سوخت بصورت گاز مي ســـوزد و بحالت مايع در مخزن جاي مي گيرد . ولي اين اطلاعات در مورد سوختي كه تمام روزهاي سال از آن استفاده مي كند بسيار ناچيز است .

اين امر فروشندگان و كاركنان گازمايع را مجاب مي كند كه تا حد ممكن اطلاعات و آگاهي خود را در مورد سوخت مــــذكور افزايش دهند و بدينوسيله اشتباهات و تشخيص نادرست مصرف كنندگان را ، اگرچه نه بطور كامل ولي به حداقل برسانـــند . مزيت مهم گاز مايع اين است كه بصورت مايع ذخيره شده و بحالت گاز به مصرف مي رسد ولي در صورت عدم جابجــــــايي صحيح ، همين ويژگي فرآورده مي تواند باعث ايجاد بزرگترين مشكلات شود . نكته مهمي كه همواره بايد بيادداشت اين اسـت كه ، گاز مايع ذاتاٌ بي خط مي باشد ولي استفاده نادرست و جابجا كردن آن بدون رعايت احتياط موجب بروز حوادثي مي شود در حقيقت حادثه زماني رخ مي دهد كه گازمايع تحت شرايط خطرناكي نشت كند و اين تقريباٌ در همه موارد ، بدليل عــــدم آگاهي ، بي احتياطي و خطا در تشخيص مي باشد .

روش هاي جابجايي گازمايع تحت پوشش قوانين و مقررات مختلفي است طراحي ، مواد و روشهاي ساخت تجهيزات مـــــورد استفاده در اينكار مي بايست منطبق بر استاندارد باشد . از آنجايي كه گازمايع تقريباٌ در همه شرايط تحت فشار نگهــــــداري مي شود ، محفظه آن بايد مطابق با استانداردهاي اجرايي باشد و تا زمانيكه در مخازن نگهداري مي گردد ، همچون يك فرآيند حساب شده تحت شرايط ايمني قرار دارد.

آنچه كه گاز مايع را از ديگر هيدروكربنهاي نفتي متمايزمي سازد فقط نقطه جوش (يا تبخير) آن است چنانچه بــــدون وجود فشار ، در دماهايي كه براحتي قابل حصول است ، مي جوشد و يا تقطير مي گردد . ولي اين حالت در مورد ساير هـيدروكربنها صدق نمي كند . بنزين ، نفت سفيد ، گازوئيل و نظاير آن در شرايط نرمال فشار و دما به صورت مايع هستند . جــــوشاندن و تبخير آنها نياز به گرماي قابل توجهي دارد . از طرفي ، گاز طبيعي كه متان مي باشد تحت شرايط فوق الذكر بصورت گاز باقي مي ماند و براي مايع كردن آن بدون اعمال فشار ، نياز به كاهش بيش از حد دما مي باشد .

اين تفاوت بين گازمايع و ساير هيدرو كربنها دليل روشني بر تغيير حالات آن است . گاز هاي مايع بـــــه دو روش توليد و يا ساخته مي شوند . در يكي از اين روشها ، گازمايع بصورت تركيبي ، با گاز طبيعي « مرطوب Wet» همراه است هيدروكربنهايي كه به هنگام استخراج گاز طبيعي بهمراه آن هستند امكان دارد گازمايع باشند ، كه در اين روش با جدا ساختن بوتان و پروپان از گاز طبيعي در يك تاسيسات جذبي (ABSORTION PLANT) مي توان مقدار قابل توجهــــي گازمايـــــع براي ارائه در بازار بدست آورد .

يكي ديگر از منابع گاز مايع پالايشگاه است . گازهاي مايع در پالايشگاه بعنوان يك محصول فرعي در فرآيند پـــــالايش توليد مي شود .صرف نظر از منابع مذكور ، محصول توليدي يكسان مي باشد گرچه امكان دارد كه در تركيباتي متفاوت بــــــه بازار عرضه شوند . عمده ترين گازهاي مايع پروپان (c3 H8) و بوتان ( C4 H10) مي باشند . كه امكان دارد مقادير ناچيزيي از ديگر هيدروكربنها در اين دو فرآورده يافت شود . و نيز مي توان مخلوط و يا تركيبات متعددي از بوتان و پروپان ساخت . اگر چه هر گالن از مخلوط با درصد هاي مختلفي مي تواند وجود داشته باشد ، ولي امروزه آنچه كه در بازار بطور گستــــــــرده اي مورد استفاده قرار مي گيرد عموماً تا 90 درصد پروپان مي باشد . بنابراين توضيحات ما محدود به پروپان است مگر اينكه موارد ديگر مورد نظر باشد .

گرچه گفته شد كه براي تبخير و يا تقطير پروپان ، دست يابي به گرما و برودت خيلي زياد ضروري نمي باشــــد ، ولي روشن است كه منظور ما بطور نسبي است .

مسلماً دماي 44- فارنهايت در حدي نيست كه بتوان با روشهاي معمولي سرد كردن بدان رسيد .عمل سرد كــردن بايد توام با تحت فشار قراردادن صورت گيرد ، تا بتوان پروپان را به مايع تبديل كرد . در شرايطي كه دماي محيط بيروني حدود 60 يا 70 فارينهايت باشد ، قسمت اعظم پروپان موجود در مخزن بصورت مايع باقي خواهد ماند .

و فشار بخار درون مخزن نقريباً PSI 100 خواهد بود . به هنگام جابجايي گازمايع از مخزن به مشعل اندكي افــت فشار بوجود مي آيد كه اگر در اين زمان دماي بيرون يا محيط بالاتر از نقطه تقطير گازمايع باشد مقداري از مايع تبخير و يا بــه گاز تبديل خواهد شد .

 

درون مخزن

 

نگاهي به درون مخزن مي افكنيم به تدريج كه دما از 44- فارنهايت بالاتر مي رود پروپان گرايش بـه تبخير شدن را دارد. فشار درون مخزن ، كه دماي آن بين صفر تا 44- فارينهايت مي باشد ، بطور يكنواختي روند .

 

 

با توجه به آنچه كه گفته شد ، روشن است كه گازمايع بايد در مخزني نگهداري شود كه بتواند در مقابـــل فشارهاي نسبتاً بالا مقاوم باشد . اينگونه مخازن با مقاومت ويژه اي كه دارند تحت قوانين مندرج توسط ASME (جامعـــــــه مهندسين مكانيك آمريكا) و I . C. C.  (INTERSTATE COMMERCE COMMISSION ) ساخته مي شوند . مخازن پروپان كـــه در فشار 200 تا PSI 250 بكار گرفته ميشود ، براي اطمينان از ايمني شان ، توسط سازندگان تحت آزمايش قرار مي گيرند .

به دليل اينكه مايع با افزايش دما منبسط مي شود ، لازم است كه مخزن گازمايع هرگز بطور كامل پر نشود . بايــــد در بالاي سطح مايع فضاي كافي براي بخار در نظر گرفت ، تا در صورت افزايش دما تحت تاثير هواي محيط ، فضاي لازم بــراي انبساط وجود داشته باشد .

 

 

 

فضا براي انبساط

پر واضح است ، مقدار گاز مايعي كه مي تواند در درون يك مخزن جاي گيرد ، به دماي آن بهنگام پرشدن بستگي دارد. اگر در آن هنگام مايع سرد باشد حالت انقباض خواهد داشت ولي با بالا رفتن دما ، مايع انبساط قابل توجهي از خود نشـان مي دهد . بنابراين ، زماني كه دماي مايع كمتر از دماي هوا در هنگام ظهر كه گرمترين ساعات روز است ، مي باشد ، نبـــــــايد مخزن گازمايع بطور كامل پر شود ، مورد دوم زمانيست كه گاز مايع در حالت انبساط قراردارد و با پايين آمدن دما، بتــــدريج حالت انقباض در آن ايجاد مي شود .

ممكن است اين مطلب به ذهن شما خطور كند كه در حالت فوق حجم واقعي پروپان در دماي 60 فارنهايت تفـــاوتي نخواهد داشت ، تنها تفاوتي که مي تواند وجود داشته باشد اين است كه در يكي از حالتها منبسط شده و در حالت ديگــــــر منقبض مي باشد .

براي اينكه ميزان انبساط پروپان را بهتر متوجه شويد ، حجم 1 گالن از آن را در دماي 60 فارنهايت در نظر بگيريد كــــه اين حجم در دماي 100 فارنهايت به 07/1 گالن افزايش يافته و در صفر در جه فارنهايت به 92/0 حجم گالن كاهش مي يابد .

 

اين تغييرات حجمي ، كارگيري ضرورت توجه به درصد بارگيري بي خطر را ، بعنوان راهنمايي در انجام عمل پركـــردن تحت شرايط مختلف دمايي نشان مي دهد . نموداري را كه نمايانگر درصدهاي مذكور مي باشد در بولتن هاي مختلف در دسترس است . يكي از نمودارها در جزوه شماره 58 (بخش B12 )  *NFPA وجود دارد اين انبساط مايع و ويژگي فشار بخــــــار ، در صورتي كه مخزن در معرض دماي غير عادي قرار بگيرد ، مثلاً در آتش ، مي تواند بسيار خطر ساز باشد ، حتي مخـزن پروپاني كه بسيار محكم ساخته شده باشد تحت چنين شرايطي مي تواند از هم بگسلد .

براي جلوگيري كردن از يك  چنين پيشامدي ، مخازن مجهز به سوپاپ اطمينان شده اند ، سوپاپ مذكور با بالا رفتن فشار بيش از حدي كه براي آن تنظيم شده است عمل نموده و باز مي شود . با اين كار مقداري از گاز محفظه نشت پيدا كرده و خارج مي شود . كه اين باعث كاهش فشار درون محفظه مي گردد . سوپاپ اطمينان نيز مجدداً با كاهش فشار تا حد تنظيـــم شده بسته مي شود . در مورد اين تجهيزات در بخشهاي بعدي توضيحات بيشتري خواهيم داد .

زماني كه بخار پروپان نشت پيدا مي كند ، بر خلاف گاز طبيعي ، گرايش به نشست در سطوح پائين تر دارد . زيرا از هوا سنگين تر بوده و چگالي مخصوص آن نسبت به هوا 5/1 مي باشد . به همين دليل تاسيسات ذخيره سازي پروپان هرگز در نقاط فرو رفته ساخته نمي شود چون ، اگر نشتي وجود داشته باشد بخارات آزاد شده به سختي پراكنده مي شوند و نيز (آن چنانکه بعداً خواهید دید )بجز مواردی محدود و معین محفظه های گازمایع می بایست در فضای باز و در نقاطی قرار گیرند که در صورت نشت امکان پراکنده شدن گاز وجود داشته باشد . برای مثال ، زمانی که سیلندر گاز را در نزدیکی خانه مسکونی خود قرار می دهید ، باید دقت کنید که دارای فاصله معینی از پنچره های زیر زمین باشد تا گاز از طریق پنچره ها به زیر زمین که همچون تله ای طبیعی برای آن خواهد بود نفوذ نکند . عملیات سیلندر پرکنی باید در ساختمانها و تاسیسات مربوطه انجام گیرد ، و این مکانها می بایست مجهز به سیستم تهویه خوبی باشند .

به دلیل اینکه گازمایع قابل اشتعال است ، باید حداقل میزان نشتی در هوا را داشته باشد . در هر باری که اتصال پرکن از شیری جدا می شود . مقدار کمی گاز در هوا آزاد می گردد . پس در حین عملیات تخلیه و یا بارگیری نشت گاز مایع به مقدار کم در هوا گریز ناپذیر است . اگرمقدار نشتی در حداقل آن نگهداشته شود ، امکان پراکنده شدن سریع آن وجود خواهد داشت و مقدار آن در محیط از حد قابلیت اشتعال پایین تر خواهد بود .

پایین ترین حد قابلیت اشتعال پروپان در هوا ، که بصورت در صد گاز در مخلوط هوا ـ گاز بیان شده است ، 4/2% و بالاترین حد آن 5/9% می باشد این ارقام محدوده اشتعال پذیری پروپان و شرایط بی خطر بودن آن را نشان می دهد . چون بالاتر و پایین تر از این محدوده ، مخلوط هوا و گاز مشتعل نخواهد شد .

بدلیل خطرات ناشی از خروج ناگهانی گاز مایع ، مخازن مجهز به سوپاپ جریان اضافی یک طرفه می باشند که در صورت شکستگی کامل و یا ترک خوردگی لوله و یا ترک خوردگی لوله و یا شیلنگ زیرین مخزن ، بطور اتوماتیک بسته می شود .

ترک خوردگی باعث افزایش ناگهانی جریان از طریق شیر و در نتیجه باعث بسته شدن آن می گردد . وشیر مجدداً بـاز نخواهد شد مگر اینکه ، فشار متعادل شده باشد .

گازمایع نیز ، به مانند گاز طبیعی بی بو است . به منظور اینکه بتوان به وجود آن پی برد ، در نزدیکی و یا در منبع تغذیه کننده بودار می گردد . که اینکار یکی از ضروریات اولیه می باشد (گرچه در کاربرد هـــــای خاص استفاده از گاز بودار مقدور نمی باشد )مقدار بویی که باید به گاز مایع اضافه گردد توسط قوانین مربوطه معین می شود و فقط انواع خاصی از بوها کـــــه مورد تایید قرار گرفته اند باید استفاده شود .

هیچ گاز مایعی نباید بدون طی مراحل بودار شدن به بازار مصرف عرضه شود .

مطالب زیر خلاصه ای است از طبیعت گازمایع : یک هیدروکربن نفتی است که تحت فشار مختصری بصورت مایع ذخیره می شود و در دمای معمولی محیط به حالت گاز آزاد می شود . ذاتاً بی خطر است و در مجموع فقط زمانی خطرناک می شود که نشت کند . فشار بخار آن با افزایش دما ، سریعاً افزایش می یابد . زمانی که در دمای معمولی در هوا آزاد شود ، سریعا پخش می شود .

آتشها : جلوگیری و خاموش کردن آن

به منظور آگاهی از چگونگی مقابله با آتش سوزی ،درک اصول اولیه احتراق حائز اهمیت می باشد ـ دانستن این که چه عواملی آتش را بوجود می آورند و چگونه ترکیب می شوند . از آنجایی که ما گاز ذخیره شده را باید از آتش همجوار آن ؛ محفوظ نگه داریم ، می بایست آگاهی کامل به نحوه کنترل انواع آتش را داشته باشیم (نه فقط آتش سوزی هایی که در ارتباط با گاز مایع می باشند .)

سه روش اطفای حریق

آتش از سه عامل تشکیل شده است  ـ سوخت ، اکسیژن (که در هوا وجود دارد ) و گرما . عدم وجود هر یک از این سه عامل  ادامه آتش سوزی را غیر ممکن می سازد بنابراین ، اگر ما اکسیژن ، گرما و یا سوخت را از آتش دور کنیم دیگر آتشی وجود نخواهد داشت . اینها سه رکن اولیه برای هر آتشی ، و از جمله آتشی که با گازمایع می سوزد ، هستند .

همواره بیاد داشته باشید که فقط مخلوط گاز با هوا می سوزد . سوخت جامد ، سوخت مایع ، چوب ، کاغذ و هر ماده قابل احتراق دیگری در حالت اصلی خود نمی تواند بسوزد .

هریک از آنها در ابتدا تبدیل به یک گاز قابل اشتعال شده و این گاز در ترکیب با هوا می سوزد . شاید متوجه شده باشید که شعله برخاسته از یک ماده در حال احتراق با خود آن ماده در تماس نیست ، همواره فضای کوچکی بین آن دو هست که به نظر می رسد عمل سوختن در آنجا صورت نمی گیرد . در وهله اول ماده باید به گاز تبدیل شود و این گاز با هوا ترکیب یابد ، که این ترکیب در روی ماده قابل احتراق انجام نمی گیرد بلکه با فاصله کمی از آن صورت می گیرد .

سه عنصر آتش

روشی که برای مبارزه آتش سوزی اتخاذ می گردد بطورعمده بستگی به ماده در حال سوختن دارد .

سه روش کلی برای مقابله با آتش وجود دارد که هر یک با توجه به شرایط و ماده در حال اشتعال به کار می آیند . این سه روش از میان برداشتن یکی از سه عامل گرما ، اکسیژن و سوخت می باشد .

از بین بردن گرما . اینکار عموماً با استفاده از آب و یا آب پاش انجام می گیرد که در مورد آتشهای ناشی از سوخت جامد بسیار موثر است ولی تاثیر محدودی در کنترل آتشهای ناشی از سوختهای مایع و گازی شکل را دارد .

ـ آتش ها ... در مبارزه با آتش سوزی های ناشی از گاز مایع ، مناسب ترین روش دور کردن سوخت از آتش می باشد ولی ، سرد کردن نیز نقش بسیار مهمی را داراست .

در مواردی که آتش سوزی بر روی سوخت جامد باشد ، اطفاء حریق با سرد کردن ، که مانع از تبدیل ترکیبات قابل اشتعال سوخت بخار می شود ، انجام می گیرد . به عبارت دیگر ، با استفاده از آب ما می توانیم ماده مشتعل را به حدی سرد کنیم که حتی با وجود سوخت و اکسیژن خاموش شود .

بطور کلی سرد کردن در مورد بنزین و دیگر سوختهای مایع نمی تواند موثر باشد . چنانکه اگر در اینگونه موارد از آب افشان استفاده کنیم ، آب که سنگین تر از بنزین است فقط ته نشین شده و سوخت مایع که بروی آن قرار دارد در معرض شعله های آتش قرار خواهد گرفت و گرمای حاصله تولید بخار می کند که با هوا ترکیب شده و خواهد سوخت . در حریق های ناشی از گاز مایع نیز می توان از سرد کردن استفاده نمود ولی آنچنانکه در خطوط پایین تر توضیح خواهیم داد استفاده از روش مذکور در اینگونه موارد باید محدود باشد .

اطفای حریق ناشی از سوخت مایع

دور کردن اکسیژن .این روش در خاموش کردن آتشهای ناشی از سوخت مایع دارای اولویت است . بجای از بین بردن گرما ،ما باید توجه خود را به دور کردن اکسیژن معطوف کنیم به گونه ای که روی مایع را بنحوی بپوشانیم .

اینکار را می توان با استفاده از لایه و یا پوششی از یک ماده انجام داد . بدون اکسیژن ، احتراق ادامه نیافته و آتش خاموش خواهد شد .

حریق سوختهای جامد را نیز می توان با استفاده از تکنیک پوششی (SMOTHERING) خاموش کرد . البته در صورتی که ماده پوششی به اندازه کافی در دسترس داشته باشیم تا مانع از رسیدن اکسیژن به سوخت شود . و موجب افت دما ، پایین تر از حد لازم برای احتراق ترکیب گاز و هوا شویم . اگر چه به سبب گرمای ساکن در سوخت جامد ، خاموش کن هایی که بوسیله بخار خشک  و یا مواد شیمیایی خشک بروی آتش پوشش ایجاد می کنند و از همین رو دارای کمی خاصیت خنک کننده گی هستند ، بدان صورت موثر نیستند و باید توسط یک آب افشان  ) WATER SPRAY) کــــــه موجب سرد کردن می شود کار آنها را تکمیل کرد .

اطفای حریق ناشی از سوخت های گازمایع

دور کردن سوخت . این روش مناسب ترین راه مقابله با آتش گازمایع است که با قطع کردن جریان سوخت از منبع تغذیه انجام می گیرد . به عبارت دیگر ، در سوختن چوب زمانی کـــــه گرمای آن گرفته شود ، سوخت (چوب ) ثابت و بی اثر باقی می ماند ولی در مورد گاز مایع ، اگر منبع تغذیه سوخت محدود نبوده و نشت گاز همچنان ادامه داشته باشد ، خطر اشتعال نه تنها از بین نمی رود بلکه بر عکس توسعه نیز می باید . گازی که همچنان در حال نشت کردن می باشد ممکن است از طریق منبع دیگری مجدداً مشتعل شود ، اگر مقدار تجمع گاز نشتی در یک جا زیاد باشد می تواند منجر به آتش سوزی شود که بسیار گسترده تر از آتش سوزی اولیه باشد .

بنابراین ، پیروی کردن از قوانین زیر ، حائز اهمیت است : پیش از خاموش کردن شعله های حریقی کــــــــه در آن گازمایع می سوزد باید ارتباط آن منبع تغذیه سوخت قطع گردد . اگر موفق به انجام اینکار نشدید ، بهتر آن است که بگذارید گاز به سوختن ادامه دهد تا اینکه شعله های آن را خاموش کرده و با اینکار موجب نشت گاز به اطراف شوید .

اگر منطقه همجوار مصون از سرایت آتش سوزی باشد ، سوختن گاز نشتی تا زمانی که منبع تغذیه آن خالی شود بی خطر خواهد بود .

 

نقش پر اهمیت سرد کردن

در کنترل آتش های گازمایع ، سرد کردن نقش بسیار مهمی را عهده دار است . می توان از آن برای قطع جریان سوخت از منبع تغذیه چه بطور مستقیم یا غیر مستقیم استفاده نمود .

تصور کنید که یک مخزن گازمایع در میان شعله های آتش محاصره شده است . گرمای حاصله موجب باز شدن سوپاپ اطمینان و آزاد شدن گاز در فضای اطراف می گردد . که البته این گاز بخاطر آتشی که در آنجا وجود دارد خواهد سوخت  . آتش ثانویه که ناشی از گاز آزاد شده از سوپاپ اطمینان می باشد بدلایلی ک قبلاً نیز ذکر شد ، نباید با دور کردن اکسیژن و یا گرما از آن خاموش شود ولی قسمت بالای مخزن توسط آب افشان می بایست سرد شود ، دمایی که در حال پایین آمدن است موجب کاهش فشار درون مخزن می شود که این امر منجر به بسته شدن سوپاپ اطمینان می گردد . و یا بسته شدن سوپاپ جریان سوخت نیز قطع می شود و بدینوسیله اطفای حریق به مناسبترین شکل خود انجام می گیرد .

در عین حال اگر آتش اولیه ناشی از منبع دیگری باشد ، می توان با آن به روش معمول مقابله کرد .گر چه ، همزمان باید آب افشانی مخزن ادامه داشته باشد تا از باز شدن مجدد سوپاپ رهانه جلوگیری به عمل آید .

این نکته ، موردی است که نمی توان بر اهمیت آن زیاد تاکید نمود . متاسفانه ، افراد ناوارد ممکن است به خاطر خاموش کردن آتش از وزش جریان باد بروی آتش استفاده نمایند ـ و یا اینکه توجه آنها به ساختمانهای مجاور معطوف گردد .

استفاده از آب بروی مخزن

در شماری از سوانح جدی که در سالهای اخیر رخ داده است مامورین خطای مذکور را مرتکب شده اند اگر مواد خاموش کننده آتش ، از جمله آب ، مقدارشان محدود باشد مخزنی که بروی کامیون آتش گرفته قرار داد ، توجه کمی را بـــــه خود معطوف می دارد و آب ، بیشتر به مصرف خاموش کردن آتش اصلی و هرچه که در نزدیکی آن قرار دارد می رسد .

در شرایط فوق ، آب باید همواره در قسمت فضای بخار و یا بروی مخزن پاشیده شود تا محتویات درون آن را سرد نموده و باعث کاهش فشار گردد . اینکار همچنین باعث خنک شدن دیواره مخزن در قسمت بخار و جلوگیری از کاهش مقاومت آن می شود.

استحکام دیواره مخزن در اثر حرارت خیلی زیاد ، کاهش می یابد . بنابراین سرد کردن قسمت بخار مخزن را ادامه دهید تا از هرگونه امکان ترک خوردگی در بدنه آن را که می تواند منجر به فاجعه ای بسیار بزرگتر از آنچه که حریق ابتدایی ایجاد کرده است باشد ، جلوگیری به عمل آورید .

ضرورت آموزش نکات فوق در بین کارکنان شرکتهای گازمایع و نیز آتش نشانی ها بسیار مبرم است .

همانطور که ذکر شد ، سرد کردن می تواند در خاموش کردن آتش گاز مایع چه بصورت مستقیم و یا غیر مستقیم موثر باشد . پاشیدن آب می تواند لایه ای از هوای خنک را در اطراف مامور آتش نشان ایجاد کرده و برای او امکان رفتن به درون آتش و بستن جریان گاز را بوجود آورد . این تکنیک ، در شرایطی که محل بسته شدن جریان سوخت در محاصره آتش باشد ، بسیار کار ساز است . تمامی تجهیزات گازمایع باید بطور کامل محافظت شده و همه آنها می بایست مجهز به دستگاه آتش خاموش کن باشند . مواد خاموش کننده آتش ، بــــــه اندازه مورد نیاز بایـــد در تاسیسات ذخیره سازی ، تاسیسات سیلندر پرکنی ، تریلرهای حمل جاده ای ، کامیونهای توزیع بالک و توزیع سیلندر و نیز وسائط نقلیه ارائه خدمات ، وجود داشته باشد .

انواع آتشها را بخاطر بسپارید .

در قسمت دیگری از این مقاله توضیحی داشتیم در مورد انواع آتش ـ آتشهای دسته « الف » «ب» و «ج» . اطلاعات مربوط به آنها را مطالعه کنید بدین ترتیب شما می توانید همواره تفاوتهای موجود در بین آنها را به خاطر آورید . این آگاهی شما اهمیت بسیار زیادی در انتخاب نوع تجهیزات مبارزه با آتش دارد .

مقررات کلی ، وجود آتش خاموش کن هایی مناسب را که با خاصیت خفه سازی حریق برای خاموش کردن آتشهای دسته «ب» موثر می باشند در تاسیسات و بروی کامیونها الزامی می داند . برخی از آتش خاموش کن ها برای کنترل کردن هر دو نوع آتش دسته «الف»و«ب» موثر هستند ، که البته این آتش خاموش کن ها به انواع دیگر ترجیح داده می شوند .

بهترین انواع

یک توافق کلی در مورد انتخاب نوع آتش خاموش کن برای مواد مختلف وجود دارد که ما را به استفاده از انواع شیمیایی خشک و یا دی اکسید کربن مایع محدود می نماید .

قسمتی از عملکرد مقررات ایمنی هر تاسیساتی باید آزمایش نوبت دار آتش خاموش کن ها باشد . و اینکه بعد از هر بار استفاده آنها در اطفای حریق باید مجدداً پر شوند . کارکنان تاسیسات باید آشنا به اطلاعات درج شده بر روی صفحه متصل به آتش خاموش کن که توسط UNDERWRITER LABORATORY ارائه شده است باشند .

دقت کنید که بهنگام خرید ، فقط آتش خاموش کن هایی را انتخاب کنید که برچسب UL را داشته باشند.

یک آتش ناگهانی ، تجربه ای جدید و متفاوت است . چیزی که سرعت عمل و تدبیر ، چاره اندیشی سریعی را در مقابل شرایط غیر قابل پیش بینی می طلبد یک فرد نمی تواند دقیقاً بداند که چه اتفاقی ممکن است رخ دهد بنابراین بسیار مهم است که تمامی شرایط ممکن را از قبل پیش بینی کنید .

برنامه ریزی مانور و تمرین

بهترین راهی که می توان بوسیله آن در زمینه اطفای حریق کسب مهارت نمود اجرای مانورهای تمرینی می باشد . تمامی کارکنان باید در بکارگیری خاموش کننده های آتش و دیگر تجهیزات ایمنی آموزش ببینند . یک مانور برنامه ریزی شده برای استفاده از این تجهیزات در فواصل معین زمانی ، می تواند بسیار ثمر بخش باشد .

قدمی فراتر از این مرحله ، شرکت جستن در اطفای یک حریق واقعی است چنین مانورهایی را اداره های آتش نشانی محلی می توانند به جهت مفید بودن برای کادر خود و کارکنان شرکت گاز مایع ترتیب دهند . گرچه این مانورها باید با دقت برنامه ریزی شده و تحت نظارت فردی باشد که آشنایی کامل با تکنیک های اطفای حریق و نیز ویژگیهای گازمایع دارد .

از الگو های ثابت در یک چنین مانورهایی باید استفاده شود و شماری از این الگوها در ادارات منطقه ای نگهداری می شود . به افراد صلاحیت دار نیز می توان از طریق اتحادیه گازمایع کشور دسترسی یافت . نکته ایی که باید بر آن تاکید کرد این است که چنین فعالیت هایی را نباید به عهده افراد مبتدی گذاشت .

دسته بندی آتشها

به منظور ساده تر کردن مطالب مربوط به آتش و روشهای مقابله با آن ، آتش ها را بر اساس نوع سوختی که از آن ناشی می شوند و نیز عوامل مهم دیگــــه تاثیر گذار بر روشهای کنترل می باشند بــــه سه گروه دسته بندی کرده اند که در زیر به توصیف و نحوه کنترل هر یک ا ز این سه نوع آتش می پردازیم :

آتش های دسته «الف» :

این دسته شامل انواع گوناگونی از مواد اشتعال جامد و یا غیر سیال از جمله چوب ، زغال سنگ ، کاغذ ، منسوجات ، لاستیک و زباله می باشد و بهترین راه مقابله بــــــــا این نوع آتشها گرفتن گرما از آنهاست . آب بهترین وسیله برای انجام این منظور می باشد .

خاموش کننده های شیشمایی خشک و یا دی اکسید کربن از آتشها ی دسته الف جلوگیری بعمل می آورند ولی خاموش کردن نهایی این آتشها باید با سرد کردن توسط آب و یا محلولهای آبی صورت گیرد . گرچه امروزه حداقل یک نوع خاموش کن شیشمایی خشک چند منظوره با پایه مونوفسفات آمونیم در دسترس می باشد که سریعاً باعث فرو کش کردن شعله های آتش شده و پوشش در اطراف آتش بو جود می آورد که موجب کند شدن آتش گشته و مانــــــع از شعله ور شدن مجدد آن می گردد .

در مقابله با آتشهای دسته «الف » اگر از خاموش کنهایی استفاده می کنید که روی شعله را می پوشانند (نظیردی اکسید کربن ) باید آن را به قسمت پایه آتش بپاشید تا بخار خنثی بوسیله جریان هوا بدرون آتش کشیده شود .

آتشهای دسته «ب» :

 این دسته شامل مایعات و بخارات قابل اشتعال می باشد .یکی از راههای موثر مبارزه با این نوع آتش ها ، خفه کردن آنها با یک گاز خنثی مثل دی اکسید کربن (co2) می باشد .

طریق دیگر مبارزه استفاده از خاموش کننده های شیمیایی خشک است که ترکیبات حاصل از واکنش شعله را در قسمت میانی آتش خنثی ساخته و بدینوسیله منجر بــــــــه کاهش میزان احتراق (میزان روند تکاملی گرما ) و خاموش شدن آتش می گردد .

شرایطی که برای آتش سوزی حاکم است ، نقش بسیار تعیین کننده ای را در انتخاب وسیله مبارزه با آن دارد . کف دی اکسید کربن برای خاموش کردن آتش سوزی های کوچک مناسب می باشد . مه آب نیز در این مورد توصیه می شود . با این وصف شرایط آتش سوزی ، چه در انتخاب وسیله مورد استفاده برای خاموش کردن و چــــــه در تعیین روش کار بسیار مهم می باشد . باید پس از قطع نشتی اقدام به خاموش کردن آن نمود.

آتش های دسته «ج»

این دسته شامل آتش سوزی در تجهیزات الکتریک می باشد و بهترین راه مقابله قطع جریان برق و خفه کردن آتش است و مبارزه با این نوع آتش در صورت انتخاب روش نادرست می تواند برای مامور اطفای حریق خطرساز باشد. به علت اینکه کف ها رسانای جریان الکتریسته هستند لذا هرگز نباید از آنها در خاموش کردن اینگونه آتشها استفاده شود . استفاده از آب آنهم نه بصورت جریان مستقیم آن بلکه با بکار بردن یک مـــــــه افشان   (FOGNOZZLE)درفاصله ای نزدیک بــــــــــه آتش میتواند بیخطر باشد .

در تمامی موارد ، بهتر آن است که در صورت امکان ابتدا جریان برق قطع شده و سپس با آتش مقابله شود . پس از قطع جریان الکتریسیته می توان از خاموش کننده های شیمیایی خشک و یا دی اکسید کربن استفاده کرد .

آتش خاموش کن ها :

انواع / مزایا/ و کاربرد آنها در انواع آتشها

انواع مختلفی از مواد خاموش کننده آتش وجود دارد که کار سازترین آنها مواد شیمیایی خشک ، دی اکسید کربن ، کف و آب افشان می باشد .

هر یک از آنها در جایی که بیشترین اثر مفید را داشته باشد به کار برده می شود و تعدادی از آنها دارای محدودیت های جدی در کاربردشان هستند .

مواد شیمیایی خشک

امروزه این مواد جای مهمی را در امر اطفای حریق به خود اختصاص داده اند . شماری از آنها در بازار وجود دارد که هریک از آنها دارای مزایای خاصی می باشد . محفظه های آنها نیز از نظر اندازه ، شکل ، سبک و ظرفیت بسیار متنوع هستند .

هریک از آنها را باید با توجه به شرایط لازم انتخاب کرد . کمپانی آنسول (ANSUL.CO)که یکی از تولید کنندگان مهم اینگونه مواد است فرمول سه نوع اصلی از این مواد شیمیایی خشک را به قرار زیر ارائه می دهد : بیکربنات سدیم ـ بیکربنات پتاسیم و مونو فسفات آمونیم .

خاموش کننده یی که با پایه بیکربنات سدیم است برای کنترل آتشهای دسته «ب» و «ج» توصیه می شود .

همچنین مناسب استفاده در کشتیرانی است .

کاربردهای ویژه آن شامل حفاظت از وسائطه نقلیه موتوری ، هواپیما ، فرودگاه و راه آهن می باشد . این ماده شیمیایی بـــــه گونه ای عمل آمده است که بهنگام کاربرد دارای جریان آزاد بوده و دفع کننده آب باشد . و جزء مواد « سازگار با کف » است : یعنی ، کمترین اثر را در تجزیه کف دارد و امکان استفاده از آن را در اطفای سریع حریقهای ناشی از مایعات قابل اشتعال که با ایجاد پوششی از کف بروی مایع و ممانعت از احتراق مجدد آن انجام می گیرد ، به دست می دهد .

این ماده شیمیایی برای خاموش کردن آتشهای دسته «الف» مناسب نمی باشد . خاموش کننده ای با پایه بیکربنات پتاسیم نیز برای کنترل آتش های دسته «ب» و «ج» توصیه می شود . مزیت اصلی این خاموش کننده توانایی آن در ممانعت از شعله ور شدن مجدد آتش می باشد . بهمین علت ، استفاده از آن برای پرسنل بی تجربه ایی توصیه می شود که بی اطلاع از امکان احتراق مجدد آتشی که به نظر خاموش شده می رسد ، باشند . این ماده برای خاموش کردن آتشهای دسته «الف» مناسب نیست .

از سوی دیگر ، مونوفسفات آمونیم مناسب برای استفاده در هر سه نوع آتش «الف» «ب» و «ج» می باشد . مزیت اصلی این ماده آن است که لزوم استفاده از یک خاموش کننده ثانوی را از بین می برد . باعث فروکش کردن سریع زبانه های آتش شده و بهنگام استفاده بر روی سطح داغ آتش باقی مانده و لایه پوششی نازکی را ایجاد می کند که باعث کند کردن آتش شده ، از سوختن بیشتر ممانعت بعمل آورده و از شعله ور شدن مجدد جلوگیری می کند .

دی اکسید کربن

     CO2 یک گاز خنثی می باشد که راه را بر نفوذ اکسیژن مسدود کرده و آتش را خفه می سازد . برای آتشهای دسته «ب» و «ج» مناسب است استفاده از این ماده در فضای سر پوشیدن و در جاهایی که باد و یا مکش نتواند آن را از روی آتش دور سازد توصیه می شود . چون ته مانده ای از خود بجا نمی گذارد بنا براین باعث خسارت ثانوی نیز نمی شود .

موادی را که خاموش می کند از قبیل غذا ، روغن ، موم ها ، و نظایر آن را ، آلوده نمی سازد . سمی نبوده و خاصیت خورندگی ندارد بهمین دلیل نمی تواند باعث یخ زدگی و یا آلودگی قسمتهای متحرک کپسول خاموش کننده شود .

دی اکسید کربن برای اطفای حریق های دسته «الف» مناسب نمی باشد ، اگر چه آتشهای کوچک از این نوع را می تواند کنترل کند .

آب

آب در مورد آتشهای دسته «الف» و «ب» بسیار موثر است ولی بدلیل خاصیت رسانایی که دارد ، هرگز نباید در مورد آتشهای دسته «ج» به کار گرفته شود . (مگربصورت مه) جریان الکتریسته ایی که از طریق آن بر قرار می شود می تواند کشنده باشد .

آب به سبب دو ویژگی که دارد در خاموش کردن آتش گازمایع بسیار موثر است قابلیت آن در فرونشاندن آتش ، زمانی که با فشار پاشیده می شود و همینطور قابلیت آن در خنک کردن مواد در حال سوختن و فضای اطراف آن بصورت یک افشانه ، دیوار محافظی را در اطراف مامورین آتش نشانی ایجاد می کند تا بتوانند به درون آتش نفوذ کرده ، شیر و یا آنچه را که راه جریان سوخت را قطع می کند ، ببندند.

همچنین از آب برای خنک کردن مخزن استفاده می کنند تا مانع از ایجاد فشارشده و از کاهش مقاومت بدنه آن جلوگیری بعمل آورد .

کف                                                                                                                                          این خاموش کننده برای استفاده در آتشهای دسته «الف» و «ب» مناسب می باشد . همچنانکه در بالا متذکر شدیم ، استفاده از کف تواماً با یک ماده شیمیایی خشک سازگار با آن باشد ، می تواند در اطفای حریق بسیار موثر واقع شود . در ابتدا ماده شیمیایی خشک بکار برده می شود و سپس با بکارگیری کف مانع از احتراق مجدد آتش می شویم .

برای سالهای طولانی ، کف بصورت گسترده ای در صنعت نفت مورد استفاده قرار گرفته است . این ماده برای خاموش کردن آتش در حوضچه ها ، بشکه ها و یا محفظه هایی که خروجی آنها به اندازه ای گشاد باشد که بتوان کف را به دیواره داخلی آنها پاشید مثمر ثمر می باشد . در مقابل ، آب در آن اثر می گذارد و سریعاً در الکل و استن حل می شود . برای اینکه بیشترین اثر را داشته باشد ، باید حجم زیادی از آن را استفاده کرد . این خاموش کننده عملاً بر تمامی انواع آتش بی اثر می باشد . و در مورد آتشهای دسته «ج» نباید بکار برده شود .

جلوگیری و کنترل آتشهای ناشی از گاز مایع

حقیقتاً از وقوع تمامی آتشهای گاز مایع می توان جلوگیری بعمل آورد . در صورتی که تجهیزات بدرستی انتخاب شده باشند ، نحوه نگهداری از آنها صحیح بوده و کار جابجایی گازمایع بدرستی انجام گیرد . تنها مشکلی که ممکن است ما مجبور به مقابله کردن با آن باشیم بروز آتش سوزی در اثر سوانح طبیعی است که آنهم خارج از کنترل انسان می باشد . ولی از آنجایی که همه تجهیزات بدرستی انتخاب ، نگهداری و به کار گرفته نمی شوند ما ناچار باید این حقیقت را بپذیریم که سوانح و آتش سوزی وجود خواهد داشت و برای کارکنان گاز مایع ضروری است که نحوه مقابله با اینگونه حوادث را بخوبی بدانند .

انتخاب تجهیزات ، نصب و نگهداری آنها ونیز جابجایی گاز مایع توسط قوانین و مقررات مختلفی که در این مورد وضع شده ، آموزش داده می شود و در بخش بعدی در مورد هر یک از مراحل مذکور به توضیح جزئیات بیشتری خواهیم پرداخت . ولی در عین حال باید نگاهی کلی به آنچه که مربوط به جلوگیری و کنترل سوانح غیر قابل پیش بینی گازمایع می باشد ، داشته باشیم .

چگونه می توانیم مانع از بروز یک حادثه پیش بینی نشده شویم ؟ همانطور که می دانید ، گاز ماهیتاً بی خطر است ، ولی بعنوان سوخت از آن استفاده می شود و منظور از سوخت چیزی است که باید بسوزد . بنابراین هدف نهایی از پیشگیری سوانح گازمایع در واقع جلوگیری از سوختن آن در شرایطی نابجا می باشد.

و این هدف با هفت اصل کلی که به قرار زیر هستند دارای ارتباطی نزدیک است :

 

 

1- مهندسی طراحی و ساخت خوب :

    همانطور که قبلاً نیز ذکر شد قوانین و مقرراتی وضع گردیده که طراحی و ساخت تجهیزات مورد استفاده در صنعت گازمایع را تحت پوشش می گیرد . این قوانین که بر اساس مطالعات و تجربیات وضع شده اند و با وجود اینکه ایمنی صد در صدی را نمی توانند تضمین کنند ولی طراحی و ساخت تمامی تجهیزات باید به تبعیت از آنها صورت گیرد .

قوانین مذکور دائماً مورد تجدید نظر قرار گرفته و مطابق با شرایط روز تغییر می یابند و بسیاری از این تغییرات نتیجه مستقیم تحقیقات در مورد سوانح است . تحقیقاتی که مکرراً نکات پیش بینی نشده در قوانین قبلی را آشکار می سازد . باید قبول کرد که عوض شدن مقررات امری ناگهانی نیست بلکه بدرستی بر اساس شناخت ما از خطرات می باشد . تمامی تجهیزات باید دارای ویژگیهای لازم باشند .

2- انتخاب صحیح تجهیرات برای کار مورد نظر.

    این مورد در واقع پیرو اصل شماره 1 است یعنی : شرکت های گازمایع فقط باید تجهیزاتی را برگزینند که طراحی و ساخت آنها مطابق با استانداردهای اجرایی باشد که توسط قوانین تعیین و برای کار مورد نظر طراحی شده باشد برای مثال ، اگر شرکتی در کار فروش پروپان ( که امروزه متداولترین گازمایع است که در بازار مصرف وجود دارد ) باشد ، هرگز نباید از مخازنیکه که برای گاز بوتان طراحی شده استفاده نماید . زیرا مخازن بوتان برای کار با فشار کم ساخته شده اند و مناسب پروپان نیستند .

استفاده از یک مخزن بوتان برای ذخیره سازی پروپان ، در حقیقت ، سر پیچی کردن از قوانین ایمنی و عقل سلیم است . همینطور انتخاب تجهیزاتی که نامرغوب و غیر مجاز ساخته شده است ، بسیار خطرناک می باشد . تجهیزات مورد استفاده باید مرغوب بوده و برای کار مورد نظر طراحی شده باشند .

3- نصب درست

بهترین تجهیزات در صورت عدم نصب صحیح و دقیق ، می توانند بد عمل کنند . انتخاب محل نصب از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است : برای مثال ، از نصب مخازنی که خیلی محکم در جای خود مستقر نشود ، یا در جایی قرار گرفته باشد که توجه بچه ها را برای بازی با آن بسوی خود جلب کند ، و یا در مسیر عبور و مرور باشد و یا در محلی نصب شده باشد که برای دسترسی به آن باید از محوطه ای عبور کرد که ایمنی ندارد ، بهر قیمتی باید ممانعت بعمل آورد .

فروشندگان گازمایع با شتابی که در کار اتمام یک تاسیسات از خود نشان می دهند ، متوجه می شوند که مخزن را در جایی نصب کرده اند که تانکر های حمل برای رسیدن به آن مجبور به عبور از روی یک چاه فاضلاب هستند . وزن تانکر می تواند باعث فرو ریختن قسمتی از زمین که روی چاه را پوشانده و نتایج فاجعه آمیزی به بار آورد .

یکی دیگر از خطرات ناشی از عدم انتخاب محل مناسب و نصب صحیح ، استقرار مخزن در جایی است که مسطح نبوده و بوسیله بلو ک ها و آجرهای متزلزل بعنوان پایه در جای خود قرار میگیرد . محل مناسب برای مخزن باید به دقت انتخاب و آماده شود . (جزئیات نصب ، نظیر این مورد در بخش بعدی گنجانده شده )

4- نگهداری خوب

بهترین تجهیزات نیز در طولانی مدت با عدم نگهداری صحیح خراب می شود در حقیقت هر چیـــــزی زنگ زده و فرسوده می شود . فنرها کهنه می شوند . سوپاپ ها ممکن است گیر کنند اتصالات لوله کشی نشت پیدا می کنند لوله ها زنگ می زنند به سبب وجود لرزش ، لوله ها ممکن است از خط خود خارج شوند . در کامیونهای حمل لاستیک ها فرسوده می شوند و ترمزها  ممکن است خراب شوند نگهداری خوب مستلزم یک برنامه بازرسی خوب با کنترل ها و آزمایش های مکرر تجهیزات می باشد

سوپاپ های اطمینان و نیز سوپاپ های جریان اضافی مدام باید کنترل شوند شیلنگ را باید بازرسی نمود و قبل از اینکه خراب شود باید آن را تعویض کرد .

5- مراقبت خوب از تاسیسات

«مراقبت از تاسیسات و نگهداری تجهیزات » تواماً انجام می پذیرند ولی کار مراقبت از تاسیسات کاری روزمره است نباید اجازه داد که علف های هرز در نزدیکی مخازن رشد کنند . زیرا خطری برای ایجاد آتش سوزی هستند. باید محل مشخصی برای نگهداری تجهیزات قابل حمل وجود داشته باشد و زمانیکه کار با آنها به اتمام رسید کارکنان می بایست آنها را بجای خود برگردانند . مواد قابل اشتعال باید از مخازن گازمایع دور نگه داشته شوند و سیلندرها باید به دور از مسیر حرکت وسائط نقلیه بطور صحیحی بر روی هم چیده شوند .

6- روشهای مناسب راه اندازی

این عنوان دنیایی از جزئیات مراحل راه اندازی را در بر می گیرد کــــــــه شامل اقدامات بسیاری از جمله بازکردن و یا وصل شیلنگ ها ، بستن شیرها ، و محافظت کردن است ـ برای مثال ، گشتن بدور کامیون توزیع ، پس از تحویل بار ، به منظور مطمئن شدن از اینکه شیلنگ ها وصل نیستند ، دنده پنج ها از جلوی چرخها برداشته شده اند و غیره بسیاری دیگر از آن موارد مسئله تشخیص دادن است ، برای مثال امتناع نمودن از پر کردن مخازنی که ایمنی ندارد .

البته اگر شرکت گاز مالک تمامی مخازن خود باشد احتمال وقوع چنین خطری نباید وجود داشته باشد ، لکن در بسیاری از موارد ، خریدارانی هستند که مالک مخازن می باشند و یا اینکه مخازن را بهمراه تجهیزات از فروشنــــــــدگان دیگری ابتیاع نموده اند و یا شاید یک خریدار شخصاً مخزن ارزان قیمتی را ساخته باشد . این مسئولیت بعهده راننده تانکر است تا از پر کردن مخازنی که فاقد پلاک شناسایی می باشند خودداری کند . پلاک مذکور نشان می دهد که مخزن بدرستی ساخته شده و طراحی آن مناسب با سوختی است که باید در آن جای گیرد (البته یک مورد استثاء این است که طراحی مخزن بهتر از آنچه که برای سوخت مورد نظر ، لازم است باشد ـ برای مثال ، یک مخزن پروپان که بخواهیم گاز بوتان را در آن بریزیم .

حتی اگر تجهیزات از نوع مناسبی باشد ، می تواند بنا به دلایلی کیفیت خود را دست بدهد . مثلاً ، سوپاپ رهانه (شیر اطمینان ) ممکن است غیر قابل استفاده شود .

7- ارائه دستور العمل صحیح به خریدار

پس از اینکه تاسیساتی احداث شد و بطور کامل مورد آزمایش قرار گرفت ، خریدار باید با نکات حساس سیستم آشنایی پیدا کند . می بایست به او توصیه کرد که در شرایط اضطراری ، نظیر نشت و یا آتش سوزی اولین اقدام وی باید بستن جریان گاز از منبع باشد . سپس باید مامورین گاز را مطلع سازد تا همه گونه اقداماتی را که می تواند ضروری باشد انجام دهند . اگر که بدنبال محل نشتی باشد باید به او هشدار داد که فقط یک راه مطمئن برای انجام اینکار وجود دارد و آن استفاده ار آب صابون

و یا هر ماده کف کننده دیگری است . هرگز از یک شعله آتش برای پیدا کردن محل نشتی استفاده نکنید .

می بایست در مورد استفاده نابجا از گازمایع ، مثلاً باد کردن لاستیک ها توسط آن ، به وی هشدار داد . زیرا عملی بسیار خطرناک است بسیاری از خریداران که گرایش ناآگاهانه ای دارند ، متوجه می شوند که گازمایع دارای ویژگی فشار می باشد که می تواند مقاصد دیگری ، به غیر از صرفاً سوخت بودن مفید باشد . بنابراین وسوسه برای استفاده از آن در باد کردن لاستیک ها ، رنگ پاشی و کارهای مشابه بسیار قوی است . از او مصرانه بخواهید که در مقابل چنین وسوسه هایی مقاومت کند .

اگر از تمامی فوق الذکر پیروی گردد و اگر ارائه دستور العمل صحیح به خریدار ـ بتواند صد در صد موثر واقع افتد ، امکان وقوع حادثه بطور قطع به حداقل کاهش خواهد یافت . لیکن ، ما می دانیم که در این امر باید با عوامل انسانی سر و کار داشته باشیم . مردم کارهای خطرناک و احمقانه انجام می دهند و بهمین علت تمامی کارکنان باید از اقدامات لازم در شرایط اضطراری که احتمال دارد یک نشتی و یا آتش سوزی باشد ، آگاهی داشته باشند .

پس بگذارید بطور خلاصه طبیعت گازمایع را که در بخش دوم با جزئیات بیشتری شرح داده شده مرور کنیم . گازمایع همواره تحت فشار است بنابراین ، هرگونه ترک خوردگی در سیستم می تواند منجر به نشت گردد . و هنگامی که در معرض هوا قرار گیرد ، فوراً متصاعد یا بخار شده و سریعاً پخش می شود . در حدود 5/1 بار سنگینتر از هواست بهمین دلیل همواره گرایش به سطوح پایین تر دارد . حتی اگر در یک تله طبیعی ته نشین شده باشد ، نهایتاً پخش خواهد شد ، گرچه برای اینکار نیاز به تهویه کردن می باشد ولی در هر صورت خیلی به کندی پراکنده می شود .

پروپان در دمای 70 درجه فارینهایت دارای فشار بخار 110 پوند بر اینچ مربع می باشد . و از آنجائیکه امروزه ترکیب اصلی گازمایع ، پروپان است باید بدانیم که این گاز حتی در یک روز نه چنان گرم ، دارای فشار بالایی است .

زمانی که گاز مایع نشت می کند ، میزان خطر ناشی  از آن بستگی به ترکیب گاز با هوا دارد . این گاز محدوده کاملاً کمــــی برای مشتعل شدن دارد . بالاترین حد آن 5/9%  در هوا و پایین ترین آن 4/2% می باشد .

بنابراین غلظت بیش ار حد آن در نزدیکی محل نشت خیلی بیشتر از مقداری خواهد بود که قابلیت اشتعال داشته باشد . بزرگترین خطر آتش سوزی در بیرون از این محدوده متراکم شده می باشد . اطراف ابرهای بخار گازمایع محوطه خیلی خطرناکی است و آن دسته از کارکنانی که درگیر خاموش کردن آتش نیستند باید از بروز آتش جلوگیری کنند و یا اینکه با آتش سوزی جلوگیری کنند و یا اینکه با آتش مقابله نمایند . از آنجائیکه جلوگیری کردن از آتش سوزی ترجیحاً در اولویت قرار دارد ، بگذارید  در نظر بگیریم بهنگام نشت گاز ، چه اقداماتی را می توان در این راستا انجام داد .

پنج اقدام ایمنی :

پنچ اقدام اساسی ایمنی وجود دارد که باید سریعاً نسبت به انجام آن اقدام نمائیم . آنها به قرار زیرند :

1- قطع کردن نشتی

2- جلوگیری از اشتعال ناگهانی

3- جلوگیری از ورود گاز در سطوح پایینی ساختمان

4- دور کردن مردم از منطقه خطر

5-پراکنده کردن گاز آزاد شده

بطور کلی از پنج مرحله فوق ، انجام دو مورد اول قبل از بقیه صورت می گیرد ، ولی ترتیب انجام دیگر مراحل با توجه به وضعیت تغییر خواهد کرد . از جمله موقعیت محل نشت ، نزدیکی ساختمانها ، ترافیک حمل و نقل وسائط نقلیه مجاور ، و بسیاری از شرایط دیگر که وخامت نشت را تشدید می نماید .

با اگاهی از اینکه گاز مایع سنگین تر از هوا ست ، ما می توانیم تا حدی بدرستی جهت جریان گاز را پیش بینی کنیم . اگر نشتی آن در فضای باز باشد گرایش آن برای جمع شدن در سطح زمین خواهد بود و در فضای بسته ، در کف طبقه زیرین جمع خواهد شد . جهت جریان آن همواره در مسیر باد وسراشیبی می باشد . در صورتی که به مقدار قابل اشتعال در معرض هرگونه جرقه ای که گرمای آن برای شروع احتراق کافی باشد قرار گیرد ، خواهد سوخت . و این می تواند شامل آتش روباز ، کبریت ، چراغ اطمینان دستگاهها ، جرقه های ایجاد شده توسط کلیدهای برق یا موتور ها ، سیستم های احتراق خودکار ، لوله اگزوزهای داغ ، و هر گونه منبع گرمایی دیگر باشد .

این گاز در هوای ساکن به کندی و در هوا جریان دار با سرعت بیشتری پخش می شود ، بنابراین منطقه خطر بیشتر در هوای ساکن قرار گرفته و متمرکز خواهد شد . ولی در هوای جریان دار ، منطقه خطر گسترش خواهد یافت با این احتمال که با یک پس جرقه (FLASH BACK ) تمامی گاز آزاد شده تا محل نشتی آتش می گیرد .

پراکنده کردن گاز می تواند مسئله خطرناکی باشد . تهویه هوا می تواند کار مفیدی باشد ولی از یک هواکش الکتریکی نباید استفاده شود زیرا موتورهای هواکش در معرض هوا قرار دارند و در صورت جرقه زدن باعث اشتعال گاز می گردند ، هرگونه تجهیزات الکتریکی باید فوراً خاموش شود .

جلوگیری از جریان یافتن گاز :

هنگامی که حجم بزرگی از گاز نشت یافته را باید به فضای باز هدایت نمود و پراکنده ساخت جریان پر فشار آب شیلـــــنگ ، می تواند بی خطر و موثر باشد . اگر هرگونه جریانی در هوا وجود داشته باشد ، جهت نزدیک شدن گاز از سمت بادگیر خواهد بود و جریان آب باید به محوطه ای پاشیده شود که می دانیم و یا گمان می بریم که گاز در آنجا فرونشسته است .

در پراکنده کردن گاز توسط یک شیلنگ آب ، باید مانند جارو کردن برگها از روی چمن توسط جریان آب عمل کنید افشانک شیلنگ را سریعاً به این سو و آن سو تاب ندهید ، بلکه جریان آب را در امتداد سطح مورد نظر به آرامی پیش برید . با این عمل فشار هوایی که در جریان آب است افزایش یافته و گاز را به بیرون می راند . در اینجا هدف مرطوب کردن گاز نیست ، بلکه راندن هوا به درون گاز و رقیق کردن آن تا میزان غیر قابل اشتعال در کمترین فرصت ممکن است .

احتمال دیگری که باید در نظر گرفت آتش سوزی است که در آن گاز مایع از یک شکافی که در مخزن ذخیره سازی و یا در خط لوله وجود دارد به بیرون تراوش می کند . اقدامات ضروری به قرار زیرند:

 

1- قطع کردن جریان گاز

2- خاموش کردن هر آتشی که گاز ممکن است آن را مشتعل ساخته باشد.

توجه داشته باشید که تحت هر شرایطی مهمترین اقدام اولیه قطع کردن جریان گاز است . گازی که در حال سوختن است در بسیاری از موارد نمی تواند خطرناک باشد زیرا در روندی تدریجی خود را از بین می برد . بنا براین هرگز پیش از قطع کردن جریان گاز اقدام به خاموش کردن آتش ننمائید .

سومین خطر

سومین موقعیت خطرناکی که می تواند وجود داشته باشد ، نشت و سوختن گازمایع در اثر گرم شدن بیش از حد مخزن و یا سیلندر است . در اثر فشار ناشی ار این گرما سوپاپ اطمینان باز شده و قسمتی از محتویات مخزن را بــــــــــه بیرون تخلیه می کند ،که در صورت احتراق ، این گاز همچون مشعلی خواهد سوخت .

تا زمانی که آب در قسمت بخار و خط لوله مخزن پاشیده شود سوختن گاز رها شده ماهیتاً خطرناک نخواهد بود . زیرا اگر مخزن به درستی طراحی و نصب شده باشد ، مشعل مذکور بی هیچ ضرری در هوا خواهد سوخت .

تخلیه قسمتی از محتویات  مخزن منجر به تبخیر در قسمت مایع مخزن و جایگزینی بخار رها شده می شود این عمل مخزن را خنک می سازد و بنا بر این سوپاپ اطمینان در مدت کوتاهی بسته می شود . اگر گرمایی کـــــــه مخزن از بیرون دریافت می کند ، ادامه یابد ممکن است مجدداً فشار لازم برای عمل کردن سوپاپ اطمینان بر قرار شود .

اقداماتی که در حوادث ناشی از گاز مایع که شامل نشت بهمراه آتش سوزی و نشت بدون آتش سوزی می باشد ، باید اتخاذ گردد ، بطور موثر و خلاصه شده ای طی یک سری روشهای توصیه شده بیان شده است که چندین سال قبل توسط مهندسین شرکت نفت فیلیپ (PHILIP PETROLEUM CO ) به چاپ رسیده است . و این صفحات بازسازی از آن می باشد .

 

اقداماتی برای جلوگیری از آتش سوزیهای گازمایع

پیش احتیاطهای اولیه

1- به منبع نشت گاز و یا آتش سوزی از سمت خلاف جهت باد نزدیک شوید .

2- تمامی افراد را از محوطه ابر بخار دور نگه دارید . در صورت لزوم تمامی منطقه ای را که در مسیر ابر بخار قرار دارد سریعاً تخلیه کرده و همزمان تمامی منابع آتش زا را از میان بردارید .

3- نظم و آرامش را در منطقه حفظ کرده و تمامی افراد را حداقل تا فاصله 200 فوت از محل دور کنید به استثناء آن عده ای که وجودشان برای رویارویی با وضعیت پیش آمده ضروری است .

نشت گازمایع بدون آتش سوزی

1- اگر گازی که در حال نشت کردن است آتش نگرفته باشد ، هر شیری را که در دسترس بوده و جریان را قطع می کند ببندید . اگر یک تانکر حمل گازمایع در گیر چنین مشکلی شده باشند با در نظر گرفتن امکان قطع جریان نشتی با کارکنان تاسیسات مشورت کنید .

2- پاشیدن آب در پراکندن بخار گازمایع خیلی موثراست . اگر در دسترس داشته باشیم هر چه زودتر باید از آن استفاده کنیم و آن را در پهنایی که مسیر عبور بخار است پاشیده و بخار را به یک محلی مطمئن برانیم .

افرادی که شیلنگ آب را در دست دارند باید از وارد شدن در ابر بخار خودداری کرده و می بایست در پشت آب افشانه بصورت خم شده قرار گیرند تابدینگونه از تشعشات گرمایی ناشی از اشتعال غیره منتظره بخار نسبتاً در امان بمانند .

3- در برخی از مواردی که گاز از یک مخزن نشت می کند ، بسیار مطلوب است که آن را به یک محوطه دوری ببریم که در آنجا این نشتی بدون وجود خطر احتراق ادامه یابد مثل یک جاده مسدود و متروک و یا یک دشت باز هرچند ، اگر قرار بر انجام اینکار باشد ، مخزن را فقط بحالت ایستاده باید بدانجا حمل نمود هرگز مخزن را طوری نکشید که منجر به صدمه زدن به شیرها و لوله کشی آن شود . هرگونه اقدامی برای برگرداندن مخزن به حالت ایستاده باید با دقت تمام صورت گیرد تا آسیبی به شیرها و لوله های آن وارد نشود .

4- اگر به شیری که بتواند جریان گاز را قطع کند دسترسی نداشته باشید در صورت مقتضی ، سوزاندن گاز را مد نظر بگیرید تا از پراکنده شدن ابر بخار ممانعت بعمل آورید . هنگامی که تصمیم گرفتید انجام اینکار به صلاح می باشد ، پس از دور شدن تمامی پرسنل از محل ، کار را با فاصله ای مطمئن و از سمت خلاف جهت باد و نزدیک به محل نشت انجام دهید .

در بسیاری از موارد ، با سوزاندن بخار ، تحت شرایط کنترل شده ، می توان از بروز خطرات جدی جلوگیری بعمل آورد . چنین شرایطی استفاده از آب در حد کافی را می طلبد برای اینکه بتوان بدنه مخزن و نیز لوله کشی بیرونی را خنک نگه داشت ، تا آتش بی هیچ خطر شکستگی مخزن و یا لوله ها به سوزاندن سوخت ادامه دهد .

نشت گازمایع توام با آتش سوزی

1- بعنوان یک اصل کلی ، آتش ناشی از گاز مایع نباید خاموش گردد مگر اینکه جریان نشتی بلافاصله قطع شود .

2- اگر گاز نشت کرده آتش بگیرد ، هر چه سریعتر ، حجم زیادی از آب را بر روی تمامی سطوحی که در معرض گرما قرار دارند بکار برده و بتدریج از طرفین به مخزن نزدیک شده و آب را بر روی لوله کشی ها سطوح فلزی مخزن ، مخازن جنبی تجهیزات و یا سطوح قابل اشتعال که در معرض شعله های آتش و یا تشعشات شدید گرمایی قرار دارند متمرکز کنید . زمانی که ادامه استفاده از حجم زیاد آب ضروری بنظر می رسد ، بکار بردن نگهدارنده های شیلنگ و یا کنترل کننده های نازل بسیار مطلوب است .

3- با توجه به شرایط در مورد امکان قطع کردن سوخت مخزن با راننده تانکر حمل و یا پرسنل عملیاتی تاسیسات مشورت کنید . قطع کردن جریان سوخت مایع اولین مسئله ای باشد که توجه ما را بخود معطوف می دارد .

4- خاموش کننده های شیمیایی خشک یا دی اکسید کربن برای اطفای حریقهای کوچک ناشی از گاز مایع مناسب هستند و موثرترین آنها خاموش کننده های شیمیایی خشک می باشند .

بهنگام استفاده از هر دو نوع ماده خاموش کننده ، باید ماده را مستقیماً بر روی جریان گازی که در زیر شعله ها قرار دارد بپاشیم .

5- اگر تنها شیری که می تواند جریان سوخت را قطع کند در میان شعله های آتش قرار گرفته باشد . احتمال بستن شیر را با پیشروی مامورین آتش نشانی در آتش که به وسیله پاشیدن جریانهای مه آب (WATER FOG) پوشیدن لباسهای منعکس کننده (ضد حریق) و یا هر لباس محافظ دیگری حفاظت می شوند ، مد نظر داشته باشید .

پیشروی در آتش را بتدریج انجام دهید تا از هرگونه پس شعله (FLASH BACK) یا به دام افتادن مامورین آتش نشانی در حریق جلوگیری کرده باشید .

6- آتش زدن گازمایع نشتی تحت شرایط کنترل شده ( که امکان بستن شیر برای قطع جریان سوخت وجود ندارد) معمولاً یکی از روشهای قابل قبول مبارزه با حریق می باشد . استفاده از آب به مقدار کافی برای خشک نگه داشتن بــــــدنه مخزن و لوله کشی آن ، این امکان را بوجود می آورد که آتش بدون ایجاد خطر شکستگی، سوخت مخزن را بسوزاند .

7- زمانی که آب کافی برای خنک نگه داشتن مخزن در دسترس نباشد ، علائمی چون افزایش حجم آتش یا افزایش میزان صدا برای ما چون هشداری از افزایش فشار می باشد و در چنین شرایطی باید تمامی افراد به محوطه ای بی خطر عقب نشینی کنند .

8- شکستگی مخازن گازمایع معمولاً زمانی رخ می دهد که قسمتی از سطح فلزی مخزن در قسمت بخار آن بیش از حد داغ و نرم گشته و به اندازه ای ضعیف شودکه نتواند تحمل فشار محموله خود را داشته باشد . در نبود آب کافی برای خنک نگه داشتن سطح فلزی کــــــه در معرض  حملـــــه مستقیم شعله های آتش و یا تشعشات بیش از حــــــــد گرما قرار دارد ، خطر ترک خوردگی مخزن وجود خواهد داشت و شرایطی بوجود می آید که معمولاً « انفجار» نامیده می شود . گر چه ، به معنای واقعی کلمه این یک انفجار نیست .

9- مجرای انتقال دهنده فشار مخزن گاز مایع ( SHOOTING HOLES) که اختصاص بموارد آتش سوزی است در جهت سایر مصارف مورد نیاز بکار گرفته شود که اجرای آن مجاز نیست .

10- معمولاً ، هیچ اقدامی در جابجا کردن یک مخزن آتش گرفته نباید صورت گیرد زیرا در کاهش دادن میزان خطر حاصلی

      نخواهد داشت . اگر چه ، شرایط خاصی پیش بیاید که در یابیم جابجا کردن مخزن بهتر خواهد بود ، در هیچ وسیله ای

      مگر به حالت ایستاده نباید جابجا شود .

هرگز مخزن را طوری نکشید که آسیب بیشتر به شیر ها و لوله کشی آن برسانید . هر اقدامی در جهت برگرداندن مخزن به حالت ایستاده برای انتقال آن به منطقه ای دور و یا ایجاد تسهیل در خارج کردن سوخت از آن باید به دقت انجام گیرد تا از صدمه زدن به شیرها و لوله ها ممانعت شود .

در معرض خطر جدی قرار گرفتن تجهیزات گازمایع به سبب آتش همجوار

1-  بسیار حائز اهمیت است که همواره آتشهای رو باز را تحت کنترل داشته باشیم . علاوه بر این ، هرگاه مخازن ذخیره و یا تجهیزات گازمایع در معرض جدی سوختن در آتش به سبب حریق مجاور و یا آتشی که از سوختن سوختی دیگر ناشی می شود قرار داشته باشند دارای اولولیت اهمیت می باشد که آب به مقدار کافی برای خنک نگه داشتن بدنه مخزن و لوله کشی به کار برده شود تا از هر گونه آزاد شدن غیر ضروری گاز مایع جلوگیری بعمل آید .

2-  اگر مخزن ذخیره گاز مایع تا نقطه ای گرم شود که موجب عمل کردن سوپاپ اطمینان گردد باید بگذاریم که گاز تخلیه شده در صورت احتراق بسوزد (یا در برخی از شرایط ، همانطور که در سطور بالاتر بیان شد ، بسیار بهتر است که گاز مذکور بسوزد ) و بطور همزمان استفاده از حجم زیادی آب برای خنک نگه داشتن مخزن و لوله کشی باید ادامه یابد تا سوپاپ اطمینان پس از تخلیه فشار اضافی که کرده بود مجدداً باز نشود .

3-  سیلندرهای قابل حمل گازمایع که در معرض آتش سوزی جدی قرار دارند باید به محلی بی خطر حمل شوند .

مامورین اطفای حریق توصیه می کنند که اینکار در نهایت دقت انجام گیرد . سیلندرها قبل از جابجا شدن باید خنک شوند سیلندرهایی که مجهز بـــــه سوپاپ های اطمینان فنری هستند برای جابجا کردن بسیار مطمئن تر از سیلندرهایی می باشند که دارای مهره های ذوب شونده هستند

 

|+| نوشته شده توسط محمد کوهکن در پنجشنبه هجدهم فروردین 1390  |
 ارگونومي چیست؟

ارگونومي چیست؟


ارگونومي در انتهاي جنگ جهاني دوم پا به عرصه وجود گذاشت. اين علم به واسطه تجزيه و آناليز كردن ابزارآلات نظامي و جنگي در جنگ و موفقيت ها و نقايصش پايه گذاري شد. در انتها دانشمندان با توجه به نيازهاي نوع بشر و در جهت قابل محاسبه و بررسي كردن روند طراحي (design process) در ماشين ها، وسايل و قطعات و ... از اين علم استفاده بسيار كردند.
ارگونومي به واسطه بشر توسعه يافت وهم اكنون در علوم مختلف جهت استاندارد كردن ابزار و اشيا و قطعات ساخته دست بشر و در نهايت در مبلمان و استاندارد هاي فضاهاي داخلي معماري بسيار كاربرد دارد.
ارگونوميست هاي حرفه اي به پهنه وسيعي از مسائل و عوامل تاثيرگذار بر چگونگي ساخت و كاربرد قطعه، مبلمان يا هر وسيله اي كه بخواهند به صورت تكنولوژيك طراحي كنند، دقت مي كنند. اين نگاه دقيق سبب رشد تكنولوژي در عرصه هاي مختلف صنعتي و توليد انبوه و ... مي شود.
صفت هاي فيزيكي مثل اندازه، وزن، حجم، ارتفاع، استحكام، سرعت و توانايي هاي حسي مانند گرمايش راحت، حركت، ارتعاش، ايستايي و باربري و... تجزيه و تحليل مي شوند. اين عمل در جهت بهتر كردن كارايي و بيشتر ساختن استحكام و كاستن از نقايص انجام مي شود.
اين اصول با كمك علومي كه شامل مبحث اندازه گيري بدن انسان، علم فرآيند هاي زيستي (بيونيك)، مهندسي، فيزيك محيطي، سيستم هاي بدن، فيزيولوژي، روان شناسي كاربردي و روان شناسي اجتماعي هستند، استخراج شده اند.
آسيب هاي حاصل از كار و فعاليت هاي محل كار كه شامل بالا بردن، حمل كردن، كشيدن، هل دادن و خم كردن هستند، با كمك گرفتن از ارگونومي بسيار روان تر و بهتر انجام مي شوند.
ارگونوميست ها جهت بهتر كردن زندگي انسان تلاش مي كنند با بالا بردن امنيت و افزودن عملكرد به واسطه فراهم آوردن راه حل هايي جهت كارگاه ها، ابزارها، وسايل و لباس هاي كار و... كيفيت زندگي را افزايش دهند. برنامه هاي ارگونومي به مديريت كردن موقعيت هاي پرخطر و فراهم آوردن آموزش كاربرد از وسايل و تجزيه و تحليل كردن اطلاعات و ايجاد قوانين جديد جهت اندازه ها و... كمك مي كنند. اين علم در سه شاخه توسعه يافته است، ارگونومي فيزيكي، ارگونومي دانشي و ارگونومي سازماندهي كه هر كدام از اين سه شاخه به نوعي در كار طراحان معمار نقش ايفا مي كند. در اين راستا طراحان داخلي با استفاده از اين علم هر لحظه گامي جهت بهينه سازي مبلمان، دكوراسيون و اجزاي مورد استفاده انسان در زندگي بر مي دارند. جالب است كه اين تغيير و تحولات در محصولات كارخانه ها از هر نوع وسيله اي- از اتومبيل تا ساعت رو ميزي منزل و...- با اين اصول هر روزه بهتر و منطبق تر با عملكرد انسان مي شوند.
كاربرد و استفاده يكسان، استفاده انعطاف پذير ، راحت و قابل حس شدن، اطلاعات قابل درك و قابل تحمل در اشتباه، تلاش فيزيكي كم و اندازه و فضا براي نزديك شدن و استفاده كردن.
طراحان اين اصول را به طرق مختلف و متنوع به كار مي گيرند و با استفاده از آنها در جهت ارتقاي كيفيت زندگي بشر تلاش مي كنند.

|+| نوشته شده توسط محمد کوهکن در چهارشنبه هفدهم فروردین 1390  |
 
 
 
بالا